Dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) đang được Quốc hội khóa XVI xem xét theo hướng tinh giản đáng kể các quy định hiện hành, đồng thời trao thêm thẩm quyền hướng dẫn thực thi cho Chính phủ. Đáng chú ý, trong bối cảnh người dân ngày càng phản đối các dự án quy hoạch, thu hồi đất và những chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mình, chính quyền lại có xu hướng thu hẹp các quy định về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Trong khi đó, Luật Biểu tình vẫn tiếp tục bị trì hoãn sau 13 năm, với lý do từng được đưa ra là vấn đề còn “nhạy cảm”. Đến ngày 31/10, dự thảo luật đã được rút từ 91 xuống còn 62 điều và công khai trên trang Dự thảo Online. Theo Điều 13 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, nhiều loại thông tin phải được chính quyền cấp xã niêm yết công khai ít nhất 30 ngày liên tục. Tuy nhiên, ĐIỀU 12 DỰ THẢO MỚI đã bỏ thời hạn tối thiểu này, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn việc công khai. Tương tự, Điều 40 luật hiện hành quy định UBND cấp xã phải thông báo kết quả giải quyết kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân trong vòng 15 ngày. Nhưng Điều 25 dự thảo chỉ yêu cầu giải quyết “kịp thời”, không còn thời hạn cụ thể. Những thay đổi này làm dấy lên lo ngại về tính minh bạch và khả năng giám sát của người dân. Thực tế, tại các vụ việc như dự án Safari Ba Vì hay khu đô thị ở Vĩnh Hưng, người dân phản ánh họ không được tiếp cận đầy đủ thông tin dự án từ sớm, trong khi các thủ tục lấy ý kiến lại diễn ra nhanh chóng, thiếu thời hạn phản hồi rõ ràng. 13 NĂM TRÌ HOÃN LUẬT BIỂU TÌNH Điều 25 Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận quyền biểu tình của công dân. Thế nhưng, đến nay Việt Nam vẫn chưa có luật riêng quy định cụ thể về trình tự tổ chức biểu tình, trách nhiệm bảo vệ người biểu tình ôn hòa và cơ chế xử lý khi quyền này bị xâm phạm. Một mặt, quyền dân chủ được ghi nhận trong Hiến pháp; mặt khác, những cơ chế pháp lý để người dân thực hiện và bảo vệ quyền ấy vẫn chưa được hoàn thiện. Câu hỏi đặt ra là: Vì sao trong lúc tranh chấp đất đai và những bất đồng chính sách ngày càng gia tăng, các quy định bảo đảm quyền được biết, được tham gia và được giám sát của người dân lại có xu hướng bị thu hẹp? Dân chủ không thể chỉ tồn tại trên văn bản pháp luật. Dân chủ phải được thể hiện bằng quyền tiếp cận thông tin, quyền lên tiếng và quyền giám sát thực chất của người dân./.  

Ks. Nguyễn Ngọc Bảo -  Quan hệ Ba Lan – Việt Nam đã tồn tại hơn 75 năm (thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1950 với Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà). Giai đoạn gần đây, đặc biệt sau chuyến thăm của Thủ tướng Donald Tusk (tháng 24-26/10/2026) và tuyên bố hướng tới Đối tác Chiến lược, quan hệ đang được nâng tầm. Tuy nhiên, quan hệ vẫn thiếu cân đối và chịu ảnh hưởng mạnh bởi bối cảnh địa chính trị toàn cầu cũng như các tiêu chuẩn kinh tế, xã hội, bền vững của EU, hoàn toàn khác với các chuẩn mực nhưng áp dụng hoàn toàn tùy tiện của một nền kinh tế tập quyền theo định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.   1. Thành tựu Ba Lan sau 37 năm thoát chế độ cộng sản (1989–2026) Sau hơn ba thập kỷ chuyển đổi, Ba Lan đã thực hiện một trong những cuộc cải cách kinh tế – xã hội thành công nhất Châu Âu. GDP vượt mốc 1.000 tỷ USD năm 2025, đưa nước này vào nhóm khoảng 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới. GDP bình quân đầu người (theo sức mua tương đương) tăng khoảng 266% so với năm 1990, từ mức chỉ khoảng 40% trung bình EU giữa thập niên 1990 lên khoảng 81% vào năm 2025. Tăng trưởng kinh tế ổn định và bền bỉ: Ba Lan là nước duy nhất trong EU tránh được suy thoái trong khủng hoảng tài chính 2008–2009, và duy trì tốc độ tăng trưởng trung bình cao hơn rõ rệt so với phần lớn các nước thành viên. Tỷ lệ việc làm đạt mức kỷ lục (khoảng 79% ở nhóm tuổi 20–64), vượt trung bình EU; tỷ lệ người có trình độ đại học tăng hơn ba lần; tỷ lệ nghèo và nguy cơ bị loại trừ khỏi xã hội giảm mạnh xuống mức thấp nhất lịch sử theo thống kê gần đây. Về xây dựng nhà nước pháp quyền, Ba Lan trải qua giai đoạn nhiều thách thức (đặc biệt 2015–2023) nhưng từ cuối 2023 đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về độc lập tư pháp, truyền thông công cộng và kiểm soát quyền lực, theo các chỉ số quốc tế như World Justice Project và BTI. Đây là điểm khác biệt so với Hungary (liên tục suy giảm và đứng cuối EU về nhiều chỉ số pháp quyền) hay Slovakia trong những năm gần đây. So với các nước Đông Âu khác: Ba Lan là nền kinh tế lớn nhất khu vực Trung và Đông Âu (chiếm khoảng 2/5 GDP của các nước CEE trong EU). Tốc độ hội tụ thu nhập nhanh hơn Romania và Hungary, gần bắt kịp Czechia về một số chỉ số phúc lợi và năng suất, đồng thời duy trì quy mô và động lực tăng trưởng vượt trội so với Slovakia. Thành tựu này được xây dựng trên nền tảng cải cách thị trường sớm, hội nhập sâu vào EU, và sự linh hoạt của nền kinh tế tư nhân.   2. Quan hệ kinh tế Thương mại song phương tăng mạnh nhờ EVFTA (có hiệu lực từ 1/8/2020). Năm 2025, kim ngạch đạt khoảng 8,17 tỷ USD (theo số liệu Ba Lan), với nhập khẩu của Ba Lan từ Việt Nam khoảng 7,65 tỷ USD và xuất khẩu chỉ khoảng 527 triệu USD, tạo thâm hụt lớn cho phía Ba Lan (gần 7,1 tỷ USD). Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Ba Lan tại Đông Nam Á; Ba Lan là đối tác lớn nhất của Việt Nam tại Trung và Đông Âu.   Cơ cấu: Việt Nam xuất khẩu điện tử, điện thoại, giày dép, dệt may, đồ gỗ, cà phê, hải sản; Ba Lan xuất khẩu thực phẩm nông sản (sữa, thịt, táo…), máy móc, dược phẩm, hóa chất. EVFTA đã xóa dần thuế quan (EU gần như hoàn tất lộ trình ưu đãi cho hàng Việt Nam vào 2026, với khoảng 99% dòng thuế). Tuy nhiên, lợi ích chưa cân bằng: xuất khẩu Ba Lan tăng nhưng vẫn thấp, trong khi hàng Việt Nam tận dụng tốt các ưu đãi.   Đầu tư Ba Lan tại Việt Nam còn rất khiêm tốn (khoảng 34 dự án, vốn đăng ký gần 500 triệu USD, tập trung dược phẩm, công nghệ sinh học, năng lượng, dịch vụ). Ba Lan coi Việt Nam là “cửa ngõ” vào ASEAN và chuỗi cung ứng đa dạng hóa ngoài Trung Quốc.   3. Hợp tác kỹ thuật, khoa học – giáo dục Hợp tác mang tính lịch sử và nhân văn. Kiến trúc sư Ba Lan Kazimierz Kwiatkowski (“Kazik”) đóng góp lớn vào bảo tồn di sản Hội An, Mỹ Sơn, Huế – được Việt Nam ghi nhận sâu sắc. Hiện nay, hai bên duy trì Ủy ban hỗn hợp khoa học – công nghệ, hợp tác giáo dục đại học, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, và hướng tới các lĩnh vực mới như công nghệ số, năng lượng xanh, công nghệ lượng tử. Chuyến thăm 2026 dự kiến ký thỏa thuận giáo dục mới và thúc đẩy hợp tác thực chất hơn.   4. Khía cạnh địa chính trị - Biển Đông: Ba Lan ủng hộ phán quyết Tòa trọng tài thường trực PCA 12/7/2016 và lập trường của Philippines dựa trên luật pháp quốc tế. Ba Lan gần đây công khai liên kết vấn đề này với nguyên tắc chống sử dụng vũ lực (tham chiếu chiến tranh Ukraine). Việt Nam duy trì lập trường bảo vệ chủ quyền theo UNCLOS nhưng nhưng luôn né tránh đối đầu công khai với Trung Quốc. - Ukraine: Ba Lan là một trong những nước châu Âu ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất (hỗ trợ quân sự, tiếp nhận người tị nạn, thúc đẩy trừng phạt Nga). Việt Nam giữ lập trường trung lập, không lên án Nga và duy trì quan hệ với cả hai bên. Hai bên có quan điểm đối nghịch về Ukraine. - Iran và Trung Đông: Ba Lan quan ngại về chương trình hạt nhân Iran, an ninh hàng hải (eo Hormuz, Biển Đỏ) và nhấn mạnh tuân thủ NPT/IAEA. Việt Nam duy trì quan hệ thực dụng với Iran (trục Nga-Trung Quốc-Iran-Triều Tiên), ít công khai chỉ trích.   Ba Lan ngày càng nhìn nhận an ninh châu Âu và Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương gắn liền với nhau; quan hệ với Việt Nam nằm trong chiến lược đa dạng hóa đối tác châu Á và giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc.   5. EVFTA và vấn đề lao động (ILO) EVFTA có Chương 13 về Thương mại và Phát triển Bền vững (TSD) yêu cầu các bên nỗ lực liên tục hướng tới phê chuẩn và thực thi các công ước cơ bản của ILO. Việt Nam đã phê chuẩn: - C29 (Lao động cưỡng bức, 2007), - C105 (Bãi bỏ lao động cưỡng bức, 2020), - C98 (Quyền tổ chức và thương lượng tập thể, 2019).   Nhưng vẫn chưa phê chuẩn C87 (Tự do hiệp hội và bảo vệ quyền tổ chức) – đây là điểm then chốt. Việt Nam từng cam kết phê chuẩn trước cuối 2023 (trong quá trình đàm phán EVFTA và CPTPP), sau đó trì hoãn nhiều lần. Bộ luật Lao động 2019 cho phép thành lập “tổ chức đại diện người lao động” độc lập với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (VGCL), nhưng đến nay vẫn thiếu nghị định hướng dẫn cụ thể và tạo ra rất nhiều rào cản trong Bộ Luật Lao Động 2019 và Bộ Luật Công Đoàn 2012. Trong thực tế cho đến nay vẫn không có công đoàn độc lập hoạt động tự do. Các tổ chức nhân quyền (HRW, FIDH…) và nhóm tư vấn trong nước (DAG) của EVFTA liên tục chỉ ra sự chậm trễ và đàn áp các nhà hoạt động lao động và môi trường.   EU đã nhận đơn khiếu nại về vi phạm TSD từ một số hội đoàn tại Âu Châu và Hội Bảo Vệ Người Lao Động VN, nhưng chưa kích hoạt cơ chế trừng phạt mạnh (hội đàm, panel chuyên gia, hoặc tạm dừng ưu đãi theo Điều 17.18/17.22). Giám sát chủ yếu qua Ủy ban TSD và các Nhóm Tư Vấn Địa Phương (Domestic Advisory Groups (DAG)).   6. Các đòn bẩy tạo áp lực cải cách Cộng đồng người Việt tại EU (đông đảo tại Ba Lan, Cộng hòa Séc, Đức, Pháp, Bỉ, Hòa Lan, Đan Mạch…) có thể đóng vai trò quan trọng thông qua các kênh hợp pháp:   - EVFTA: Vận động Quốc Hội Âu Châu, chính phủ thành viên và DAG đòi hỏi Việt Nam phê chuẩn C87, ban hành nghị định cho phép tổ chức đại diện người lao động thực sự độc lập, và giải quyết các vụ bắt giữ nhà hoạt động. Có thể hỗ trợ khiếu nại chính thức hoặc vận động kích hoạt cơ chế giải quyết tranh chấp bền vững. - CS3D (Corporate Sustainability Due Diligence Directive): Chỉ thị yêu cầu doanh nghiệp lớn EU (và một số doanh nghiệp ngoài EU có doanh thu lớn tại EU) thực hiện thẩm định chuỗi cung ứng về nhân quyền và môi trường. Nhà cung cấp Việt Nam sẽ chịu áp lực gián tiếp mạnh từ đối tác châu Âu (kiểm toán, yêu cầu cải thiện điều kiện lao động, cơ chế khiếu nại). Đây là công cụ “Brussels effect” hiệu quả, buộc doanh nghiệp Việt Nam nâng tiêu chuẩn để giữ hợp đồng. - Cạnh tranh bất chính và hàng trung chuyển: EU và Mỹ ngày càng siết quy tắc xuất xứ để chống hàng Trung Quốc “đội lốt” Việt Nam trung chuyển. EVFTA yêu cầu “chuyển đổi đáng kể”. Nếu chứng minh được gian lận xuất xứ quy mô lớn, EU có thể áp dụng biện pháp chống che dấu xuất xứ, ảnh hưởng uy tín và tình trạng ưu đãi thuế của hàng Việt Nam. Cộng đồng hải ngoại có thể cung cấp thông tin, hỗ trợ điều tra và vận động minh bạch hóa chuỗi cung ứng. - Các công cụ khác: Vận động quốc hội các nước EU, báo cáo định kỳ của Ủy ban châu Âu về thực thi EVFTA, và liên kết với các tổ chức công đoàn châu Âu (ETUC) để tạo áp lực chính trị.   Kết luận:  Quan hệ Ba Lan – Việt Nam đang ở giai đoạn thuận lợi về thương mại và hợp tác kỹ thuật, nhưng thâm hụt thương mại lớn và khác biệt địa chính trị (đặc biệt về Ukraine và Biển Đông) vẫn tồn tại. EVFTA mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho Việt Nam nhưng chưa tạo đủ động lực cải cách lao động sâu sắc. Các cơ chế như CS3D, giám sát TSD và quy tắc xuất xứ đang dần tăng sức ép thực chất. Cộng đồng người Việt tại châu Âu, nếu phối hợp có chiến lược với các tổ chức dân sự và nghị sĩ châu Âu, có thể góp phần thúc đẩy đảng CSVN thực hiện các cam kết đã ký kết – vừa bảo vệ quyền lợi người lao động, bên phía Liên Âu và bên phía Việt Nam. 37 năm sau khi thoát khỏi chế độ CS, Ba Lan đã có một TSLQG gấp đôi Việt Nam (với một dân số 3 lần ít hơn VN) và lợi tức đầu người gấp 6 lần VN (31.000 USD/5000 USD). Nếu VN đã thoát khỏi chế độ CS, chắc chằn đời sống người dân VN đã khá hơn rất nhiều và nhất là hưởng được các quyền tự do căn bản, công bằng xã hội, qua một nhà nước pháp quyền đúng nghĩa./.    

Văn Nguyên -  Cái gọi là “Tầm nhìn chiến lược dài hạn đến năm 2130“, vừa được BCH/TƯ đảng CSVN đề cập tại Hội nghị Trung ương 4, với những khó khăn kinh tế – xã hội sát sườn của Việt Nam ở thời điểm hiện tại (năm 2026), có giải trình được trách nhiệm và năng lực điều hành thực tế của chính quyền Tô Lâm. Các luận điểm cốt lõi bao gồm: Tầm nhìn 2130 so với thực tại cấp bách: Định hướng 100 năm tới không thể giải quyết ngay lập tức các áp lực sinh kế hiện hữu như sự sụt giảm sức mua của người dân, áp lực lạm phát (giá xăng, thực phẩm tăng), doanh nghiệp nhỏ thiếu vốn/phải sang nhượng, hay gánh nặng chi phí mặt bằng. Bản chất của tăng trưởng GDP (9,95% quý III): Con số tăng trưởng vĩ mô ấn tượng (theo báo cáo từ Cục Thống kê nhà nước VN vào đầu tháng 10.2026) không đồng nghĩa với việc đời sống mọi tầng lớp được cải thiện. Cần nhìn vào thu nhập khả dụng thực tế, sự phân phối thành quả tăng trưởng, và sự phân hóa giữa khu vực xuất khẩu/dự án lớn với sức khỏe của hàng triệu doanh nghiệp nhỏ, tiểu thương. Chính sách vốn và hỗ trợ kinh tế: Tín dụng – Ngân hàng: Việc huy động vốn & phân bổ nguồn lực tập trung quá mức vào các dự án có tài sản thế chấp lớn và bỏ qua các doanh nghiệp nhỏ thực thu. Giảm thuế: Đề xuất giảm 30% thuế TNDN chỉ giúp ích cho các đơn vị có lãi; với các cơ sở đang gánh lỗ hoặc thiếu dòng tiền, thứ họ cần là hỗ trợ chi phí duy trì, mặt bằng và cơ chế tiếp cận vốn thực tế. Xung đột lợi ích: Việc cho phép đảng viên kinh doanh nhưng thiếu cơ chế giám sát để ngăn đặc quyền biến thành lợi thế thương mại bất bình đẳng. An toàn dân sinh & năng lực quản trị: Thiên tai/Khí hậu: Các sự cố lũ lụt tại Huế, Đà Nẵng cho thấy năng lực nhà nước phải đo bằng cảnh báo sớm, cứu trợ gắn với phục hồi sinh kế và đầu tư hạ tầng thích ứng khí hậu ngay trong ngân sách hiện tại. Bối cảnh an ninh: Những biến động chiến lược xung quanh (như cơ sở quân sự/huấn luyện của Trung quốc tại Ban Keun, Lào…) đòi hỏi sức mạnh nội tại từ một nền kinh tế và xã hội chống chịu tốt với khủng hoảng. Trách nhiệm giải trình và phản hồi: Tập trung quyền lực phải đi đôi với trách nhiệm rõ ràng. Bộ máy không chỉ biết quán triệt truyền đạt từ trên xuống mà phải có cơ chế lắng nghe, tiếp thu cảnh báo từ dưới lên (từ dân, doanh nghiệp, chuyên gia) để tự sửa sai. Tầm nhìn 2130 (trăm năm) không thể thay thế trách nhiệm trước mắt. Hiệu quả quản trị phải được chứng minh bằng các chỉ số sinh kế và an toàn cụ thể ngay hôm nay. Không ai trả tiền thuốc cho người bệnh bằng một đề cương thế kỷ sau. Một cửa hàng đóng cửa hôm nay cũng không thể tồn tại nhờ lời hứa thịnh vượng dành cho những thế hệ chưa ra đời./.

Hoàng Trường Hai diễn biến gần đây đang làm thay đổi cách người Việt nhìn bản đồ an ninh quanh mình. Ở Campuchia, căn cứ hải quân Ream đã được mở rộng đáng kể với sự hỗ trợ của Trung Quốc; tháng 4/2025, Trung tâm Hậu cần và Huấn luyện chung Campuchia–Trung Quốc tại đây chính thức được khánh thành.[1] Tại Lào, Trung Quốc và Lào vừa đưa vào hoạt động Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện chung Trung–Lào cùng Học viện Hàng không Hữu nghị Trung–Lào tại Ban Keun, cách Vientiane khoảng 50 km về phía bắc.[2] Trên các diễn đàn tiếng Việt, những chữ như “gọng kìm”, “dao dí cạnh sườn”, thậm chí “tứ bề thọ địch” xuất hiện khá nhiều. Tâm trạng ấy có thể hiểu được. Phía Bắc là Trung Quốc; phía Đông là Biển Đông với Hoàng Sa, Trường Sa và sự hiện diện ngày càng thường trực của các lực lượng Trung Quốc; phía Tây Nam có Ream; nay phía Tây xuất hiện thêm Ban Keun. Ngay trong những ngày đầu tháng 10, câu chuyện hàng trăm tàu cá Trung Quốc xuất hiện ngoài khơi Quảng Ngãi lại làm những lo ngại ấy nóng lên.[3] Nhưng ghép những điểm ấy lại rồi kết luận Trung Quốc đang thiết lập một “vòng vây Việt Nam” là đi quá xa những gì hiện có thể chứng minh. Ream vẫn thuộc chủ quyền Campuchia, Ban Keun nằm trên lãnh thổ Lào; Bắc Kinh tuyên bố các cơ sở mới ở Lào “không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào”.[4] Lào và Campuchia càng không phải kẻ thù của Việt Nam. Câu hỏi đáng quan tâm hơn vì thế không phải Việt Nam đã bị bao vây hay chưa, mà là: bản đồ chiến lược quanh Việt Nam đang thay đổi đến mức nào, và hậu quả sẽ ra sao nếu Việt Nam tiếp tục ở thế bị động trước những thay đổi ấy? Điều đáng sợ là mất dần quyền lựa chọn Trong nhiều thập niên, khi nói tới thách thức Trung Quốc, người Việt thường nhìn về hai hướng: biên giới phía Bắc và Biển Đông. Nay bản đồ ấy phải mở rộng về phía Tây và Tây Nam. Ảnh hưởng kinh tế, hạ tầng và an ninh của Trung Quốc tại Lào và Campuchia đã trở thành một biến số mà bất kỳ hoạch định chiến lược nghiêm túc nào của Hà Nội cũng khó có thể bỏ qua. Ream và Ban Keun dĩ nhiên không phải Gạc Ma. Gạc Ma năm 1988 là một cuộc đụng độ quân sự trong hoàn cảnh lịch sử hoàn toàn khác, nơi 64 chiến sĩ Việt Nam thiệt mạng và Trung Quốc kiểm soát bãi đá cho tới nay. Đặt những địa danh ấy trên cùng một trục không phải để đồng nhất chúng, mà để nhắc lại một bài học: khi môi trường quyền lực thay đổi nhanh hơn khả năng ứng phó, cái giá của sự bị động thường chỉ hiện ra đầy đủ khi đã quá muộn. Ở Biển Đông, sức ép cũng không nhất thiết phải mang hình thức chiến tranh. Sự hiện diện thường xuyên của hải cảnh, dân quân biển, tàu cá và các cơ sở quân sự Trung Quốc có thể từng bước thay đổi tương quan thực địa mà không cần một phát súng. Những hoạt động bồi đắp và xây dựng mới của Trung Quốc tại khu vực Hoàng Sa trong năm 2026 tiếp tục cho thấy hiện trạng trên Biển Đông không hề đứng yên.[5] Đó là lý do cách nói “tứ bề thọ địch” vừa gây ấn tượng vừa dễ dẫn sai hướng. Điều Việt Nam đang đối diện gần với tứ bề sức ép hơn là tứ bề kẻ thù. Và hậu quả đáng ngại nhất của sức ép kéo dài không nhất thiết là mất lãnh thổ trong một ngày, mà là không gian lựa chọn chiến lược bị thu hẹp từng bước. Một quốc gia có thể vẫn giữ nguyên biên giới, lá cờ và chính phủ nhưng quyền tự quyết thực tế đã giảm. Hôm nay là một nguồn nguyên liệu khó thay thế, ngày mai là một dự án hạ tầng khó từ chối, tiếp theo có thể là một tiêu chuẩn công nghệ, một chuỗi cung ứng hay một quyết định ngoại giao mà cái giá của việc nói “không” đã trở nên quá cao. Chủ quyền vì thế không chỉ được đo bằng lãnh thổ. Nó còn được đo bằng khả năng nói “có” hoặc “không” mà không phải trả một cái giá vượt quá sức chịu đựng của quốc gia. Đó mới là hậu quả sâu xa của thế bị động. Khi “không chọn phe” có nguy cơ trở thành “không còn nhiều lựa chọn” Việt Nam lâu nay theo đuổi một chính sách có logic rõ ràng: không đứng hẳn về một cường quốc để chống một cường quốc khác, đồng thời mở rộng quan hệ với càng nhiều đối tác càng tốt. Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ–Trung ngày càng gay gắt, đó là lựa chọn hợp lý. Nhưng có một điều kiện thường ít được nhắc tới: muốn không chọn phe thì trước hết phải có khả năng lựa chọn. Nếu nguồn cung công nghiệp phụ thuộc quá lớn vào một thị trường; các dự án hạ tầng chiến lược ngày càng gắn với vốn và công nghệ của một phía; nền kinh tế không tạo đủ năng lực nội sinh; trong khi quan hệ với các đối tác khác dù mang những tên gọi rất cao vẫn chưa chuyển hóa thành năng lực cụ thể, thì “cân bằng” rất dễ trở thành cân bằng bằng diễn ngôn. Quốc gia vẫn tuyên bố không đứng về bên nào nhưng biên độ hành động thực tế ngày càng hẹp. Đây có lẽ là thách thức lớn hơn cả Ream hay Ban Keun. Trong khi Hà Nội nhấn mạnh đa phương hóa, các nước ngay sát Việt Nam cũng đang thực hiện những lựa chọn của họ. Campuchia có lợi ích của Campuchia; Lào có lợi ích của Lào. Khi sức hút kinh tế, hạ tầng và an ninh của Trung Quốc tăng lên, Việt Nam không thể mặc nhiên cho rằng ảnh hưởng lịch sử của mình tại hai nước ấy sẽ tồn tại mãi chỉ nhờ những khái niệm như “hữu nghị truyền thống”. Cũng không thể coi ngoại giao là sự thay thế cho nội lực. Việt Nam có ngày càng nhiều đối tác chiến lược và đối tác chiến lược toàn diện. Đó là tài sản quan trọng. Nhưng số lượng đối tác không tự động biến thành sức mạnh chiến lược. Điều cần hỏi là những quan hệ ấy đã giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường, công nghệ, quốc phòng, năng lượng và chuỗi cung ứng đến đâu. Nếu không, một nghịch lý có thể xuất hiện: Việt Nam càng tuyên bố “không chọn phe” thì những điều kiện vật chất cho phép mình thực sự không chọn phe lại càng suy giảm. Tô Lâm ở đâu trong phương trình Trung Quốc? Đây cũng là lúc khó có thể né tránh câu hỏi về Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Trong một bộ phận dư luận, mật độ tiếp xúc Việt–Trung, những tuyên bố về “cộng đồng chia sẻ tương lai”, sự gần gũi giữa hai đảng và hợp tác ngày càng sâu giữa các bộ máy an ninh khiến ông bị gắn với nhãn “thân Trung Quốc” (pro-China). Mối quan tâm ấy không hoàn toàn không có cơ sở thực tế để khảo sát. Trong cuộc gặp tháng 4/2026, Tập Cận Bình đã công khai nhấn mạnh với ông Tô Lâm về việc hai bên cần duy trì “nhận thức chiến lược” và đặc biệt coi trọng “an ninh chính trị”. Reuters đồng thời ghi nhận quan hệ hai nước đang ấm lên trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ–Trung tại Đông Nam Á.[5] Nhưng một phân tích nghiêm túc không thể đi từ nghi ngờ tới kết án. Không ai có thể nhìn vào bên trong suy nghĩ của một nhà lãnh đạo để biết ông ta thực sự nghĩ gì về Trung Quốc. Cách đáng tin cậy hơn là nhìn vào lựa chọn chính sách và hậu quả của những lựa chọn ấy. Theo tiêu chuẩn này, chân dung Tô Lâm phức tạp hơn nhãn “pro-China”. Việt Nam dưới thời ông vẫn tích cực phát triển quan hệ với Mỹ, EU, Pháp, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia, Hàn Quốc và nhiều đối tác khác. Chẳng hạn, trong chuyến thăm Pháp tháng 9/2026, Hà Nội và Paris tiếp tục nhấn mạnh hợp tác chiến lược, luật pháp quốc tế, UNCLOS và việc duy trì hòa bình, an ninh ở Biển Đông.[6] Nếu mục tiêu đơn giản là đưa Việt Nam vào quỹ đạo Bắc Kinh thì phần còn lại của chính sách đối ngoại ấy rất khó giải thích. Nhưng cũng không thể bỏ qua một tầng sâu hơn của quan hệ Việt–Trung. Giữa hai quốc gia tồn tại những xung đột lợi ích rất thật, đặc biệt về chủ quyền và Biển Đông; trong khi giữa hai chế độ lại tồn tại những lợi ích tương đồng. Hai đảng cùng đặt nặng ổn định chính trị, an ninh chế độ, kiểm soát những thách thức đối với quyền lực và ngày càng cả những công nghệ phục vụ quản trị xã hội. Một phân tích của Reuters hồi tháng 4/2026 thậm chí ghi nhận xu hướng Việt Nam tiếp nhận ngày càng nhiều yếu tố của mô hình quản trị, công nghệ và quy định Trung Quốc trong lúc vai trò của bộ máy công an gia tăng.[7] Ở đây xuất hiện một nghịch lý quan trọng: lợi ích của hai quốc gia không phải lúc nào cũng trùng nhau, nhưng lợi ích sinh tồn của hai chế độ lại có những chỗ gặp nhau khá sâu. Tô Lâm đi lên đỉnh cao quyền lực từ Bộ Công an. Vì thế, không có gì khó hiểu nếu an ninh chính trị và an ninh chế độ giữ vị trí quan trọng trong cách ông nhìn an ninh quốc gia. Điều đó tự nó không chứng minh ông muốn Việt Nam lệ thuộc Trung Quốc. Thậm chí hoàn toàn có khả năng một nhà lãnh đạo chuyên quyền đồng thời vẫn mang ý thức dân tộc mạnh; hai thuộc tính ấy không hề loại trừ nhau. Nhưng chính ở đây xuất hiện phép thử quan trọng nhất đối với Tô Lâm: nếu có lúc yêu cầu bảo vệ chế độ và yêu cầu mở rộng quyền tự chủ của quốc gia không hoàn toàn trùng nhau, ông sẽ lựa chọn thế nào? Câu hỏi này không nên trả lời bằng suy đoán tâm lý mà bằng chính sách. Thước đo quan trọng không phải Tô Lâm sang Bắc Kinh bao nhiêu lần hay sang Washington, Paris, Tokyo bao nhiêu lần; cũng không phải ông sử dụng bao nhiêu lần những chữ “độc lập, tự chủ”. Điều cần quan sát là dưới những chính sách của ông, Việt Nam đang có thêm hay mất bớt khả năng tự quyết trước một Trung Quốc vượt trội về sức mạnh. Lúc cần lựa chọn mới phát hiện không còn gì để chọn? Việt Nam không phải một quốc gia nhỏ bé bất lực. Một đất nước hơn một trăm triệu dân, nằm bên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, có nền kinh tế hội nhập sâu và quan hệ với hầu hết các trung tâm quyền lực lớn không thiếu những quân bài chiến lược. Vấn đề là những quân bài ấy đã được chuyển hóa thành năng lực đến đâu. Không một chuyến công du nào tạo ra tự chủ chiến lược. Một danh sách dài “đối tác chiến lược toàn diện” cũng không tự động tạo ra cân bằng. Tự chủ phải được xây dựng từ một nền kinh tế bớt lệ thuộc, năng lực khoa học–công nghệ mạnh hơn, nguồn nhân lực có chất lượng, thể chế có khả năng tự sửa sai và một xã hội đủ sức sáng tạo để tạo ra những nguồn lực mới. Ở đây còn một nghịch lý mà giới lãnh đạo Việt Nam khó né tránh. Một nhà nước càng thiếu lòng tin vào xã hội của chính mình thì càng khó huy động toàn bộ sức mạnh của xã hội khi đối diện áp lực bên ngoài. Nếu nhu cầu kiểm soát trong nước lấn át quá lâu nhu cầu xây dựng năng lực quốc gia, Việt Nam có thể tự làm yếu những nguồn lực cần thiết nhất để duy trì độc lập trước một láng giềng lớn hơn mình rất nhiều. Bởi thế, bài toán Trung Quốc không thể giải bằng chủ nghĩa bài Trung Quốc, cũng không thể giải bằng cách tìm một cường quốc khác để dựa vào. Bài toán căn bản là làm thế nào để một Việt Nam sống cạnh Trung Quốc vẫn đủ mạnh để hợp tác khi lợi ích gặp nhau, đủ độc lập để nói “không” khi lợi ích xung đột và có đủ mạng lưới bên ngoài để cái giá của chữ “không” ấy không trở thành không thể chịu đựng. Nhìn theo cách đó, Ream và Ban Keun chưa phải bằng chứng về một vòng vây. Nhưng chúng là những tiếng chuông báo rằng bản đồ xung quanh Việt Nam đang chuyển động và thời gian dành cho sự bị động không phải vô hạn. Điều đáng lo không phải Việt Nam ngày càng có nhiều kẻ thù. Điều đáng lo là những thay đổi bên ngoài có thể diễn ra nhanh hơn khả năng Việt Nam tạo ra những lựa chọn mới cho chính mình. Đó cũng là phép thử công bằng hơn đối với Tô Lâm. Chưa cần phải quyết định hôm nay ông là một nhà lãnh đạo “pro-China”, một người dân tộc chủ nghĩa hay một nhà chuyên quyền đang tìm cách tồn tại giữa các cường quốc. Lịch sử sẽ có một thước đo khách quan hơn: sau thời đại Tô Lâm, Việt Nam có nhiều lựa chọn hơn hay ít lựa chọn hơn trước Trung Quốc? Sau Ream và Ban Keun, câu hỏi lớn nhất vì thế không phải Việt Nam đã bị bao vây hay chưa. Câu hỏi đáng lo hơn là nếu một ngày khủng hoảng thực sự xảy ra, Việt Nam còn bao nhiêu lựa chọn để bảo vệ lợi ích của mình. Bởi thước đo cuối cùng của một chính sách đối ngoại độc lập không phải là số lần một quốc gia tuyên bố rằng mình “không chọn bên”, mà là số lựa chọn quốc gia ấy còn giữ được khi đến lúc buộc phải lựa chọn. --------------------------- Nguồn tham khảo [1] Asia Maritime Transparency Initiative/CSIS, A Tale of Two Reams: Questions Remain at Cambodia’s Growing Naval Base, 5/5/2025. AMTI/CSIS – Ream Naval Base [2] Reuters, China carves new military presence in Southeast Asian neighbour, 30/9/2026. Ảnh vệ tinh cho thấy Ban Keun có đường băng lớn, đường lăn, sân đỗ và nhiều công trình mới; các chuyên gia thảo luận khả năng PLA có được quyền tiếp cận hậu cần thường xuyên. Reuters – Ban Keun, Laos [3] BBC News Tiếng Việt, các phân tích mới về hoạt động của Trung Quốc tại Hoàng Sa và sự xuất hiện của số lượng lớn tàu cá Trung Quốc ngoài khơi miền Trung Việt Nam. BBC Tiếng Việt – Biển Đông và Hoàng Sa [4] Bộ Quốc phòng Trung Quốc, China-Laos Joint Support and Training Center Opens at Ban Keun Airport, 30/9/2026. Đây là nguồn sơ cấp cho tên chính thức, ngày hoạt động và tuyên bố cơ sở “không nhằm vào bên thứ ba”. China Ministry of National Defense – Ban Keun [5] Reuters, China's Xi calls for strategic clarity, political security with Vietnam, 15/4/2026. Reuters – Tập Cận Bình, Tô Lâm và “political security” [6] Bộ Ngoại giao Việt Nam, Vietnam, France issue joint statement on promoting implementation of comprehensive strategic partnership framework, 12/9/2026. Vietnam–France Joint Statement [7] Reuters, China model gains appeal in Vietnam as police expand power, 13/4/2026. Reuters – China model and Vietnam

Trần Đức Viên Nghịch lý đó đến từ việc chúng ta đang quản lý nguồn lực sinh tồn cốt lõi của quốc gia bằng những cơ chế mang nặng tính hành chính, thiếu vắng sự minh bạch của dữ liệu và nhịp đập thực sự của thị trường. Hội nghị Trung ương lần thứ ba vừa qua đã đưa ra những quyết sách đối với vấn đề quản lý đất đai, trọng tâm là yêu cầu chuyển từ "quản lý phân tán theo địa giới" sang "quản trị thống nhất không gian phát triển". Để các quyết sách mang tính bước ngoặt này đi vào cuộc sống, Dự thảo Luật Đất đai 2026 – được Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ ngày 20/7 đến 10/8/2026 – là cơ hội lịch sử để xóa bỏ những điểm nghẽn cội rễ, ngăn ngừa triệt để các cản trở thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai quốc gia. Những điểm nghẽn này chính là sự mù mờ không gian; thiếu minh bạch thông tin; và nguy cơ tư nhân hóa lợi ích, xã hội hóa rủi ro khi lạm dụng thu hồi đất cho dự án thương mại. Trên tinh thần đó, chúng tôi đề xuất Dự thảo Luật Đất đai cân nhắc bổ sung theo 5 trụ cột cải cách như sau: Trụ cột 1: Lấp đầy "khoảng trống không gian" bằng bản đồ pháp lý cấp cơ sở, chấm dứt cơ chế "xin-cho" Nguyên nhân gốc rễ của những "cơn sốt đất" hay sự tùy tiện trong giao, cho thuê đất nằm ở sự mù mờ về không gian. Dự thảo 2026 cho phép chuyển tiếp không tổ chức lập quy hoạch sử dụng đất cấp xã đến năm 2030, chỉ phân bổ theo "chỉ tiêu diện tích". Chẳng hạn, một địa phương được bố trí bao nhiêu hecta đất ở hay đất thương mại, nhưng không xác định cụ thể vị trí, ranh giới trên bản đồ. Sự thiếu vắng bản đồ ranh giới thực địa có tính pháp lý ở cấp xã sẽ sinh ra sự tùy tiện và tạo kẽ hở cho cơ chế "xin-cho". Vì vậy, cần sửa đổi để bắt buộc duy trì bản đồ số hóa quy hoạch chi tiết đến cấp xã. Đồng thời, mọi quy hoạch "treo" quá 3-5 năm nếu không triển khai phải bị hủy bỏ, quy trách nhiệm rõ ràng, và trả lại quyền định đoạt cho người dân. Trụ cột 2: Cơ chế "thị trường quyết định" và tái thiết cuộc sống trong thu hồi đất  Điểm nghẽn lớn nhất gây bức xúc trong quản trị đất đai hiện nay là sự phân phối chênh lệch địa tô. Khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất để triển khai các dự án kinh doanh thương mại, người dân có đất bị thu hồi được bồi thường theo cơ chế do Nhà nước quy định, trong khi giá trị bất động sản của dự án sau khi hoàn thành lại được xác lập theo cơ chế thị trường. Sự chênh lệch này có thể khiến phần lớn giá trị gia tăng từ đất tập trung vào chủ đầu tư, còn người bị thu hồi đất ít được hưởng lợi từ quá trình tăng giá đó. Trong khi đó, Dự thảo hiện vẫn duy trì phạm vi khá rộng các trường hợp Nhà nước được thu hồi đất, từ an ninh quốc phòng, trụ sở cơ quan, công trình công cộng đến dự án vùng phụ cận, khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn... Để quán triệt tinh thần chỉ đạo quyết liệt từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3, cần thu hẹp tối đa diện thu hồi đất bằng biện pháp hành chính cho mục đích sinh lời. Pháp luật lúc này chỉ nên lùi lại làm "trọng tài", trao quyền cho doanh nghiệp đàm phán đền bù trực tiếp với người dân theo cơ chế thị trường, nâng tỷ lệ diện tích đất trong các dự án thu hồi được người dân đồng thuận về giá bồi thường và các điều kiện liên quan lên 80%. Đối với 20% diện tích còn lại chưa đạt được sự đồng thuận thông qua thương lượng tự nguyện, thay vì áp dụng biện pháp hành chính để thu hồi bắt buộc, Nhà nước có thể sử dụng cơ chế góp quyền sử dụng đất và điều chỉnh lại đất đai. Theo đó, đất được đưa vào một phương án quy hoạch chung để người dân có thể tham gia vào quá trình triển khai dự án và được hưởng một phần giá trị gia tăng do việc quy hoạch, đầu tư và phát triển hạ tầng mang lại, nhờ vậy bảo đảm chia sẻ địa tô công bằng. Trong kinh tế học đô thị, việc đòi hỏi tỷ lệ thỏa thuận thành công 100% là điều bất khả thi trong thực tế. Con số 80% đồng thuận được đề xuất trên cơ sở tham khảo các bài học từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, và Đài Loan. Con số này đủ lớn để chứng minh dự án có tính khả thi cao, được thị trường và đa số cộng đồng chấp nhận, đồng thời có khả năng cô lập nhóm thiểu số có hành vi đầu cơ trục lợi. Trụ cột 3: Xóa bỏ độc quyền thông tin và mở cửa dữ liệu Hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia khổng lồ (với hơn 62,4 triệu thửa) hiện nay vừa phân tán vừa bị đóng kín. Nếu dữ liệu này chỉ khép kín cho cán bộ quản lý xem nội bộ, đó sẽ là một hệ thống "dữ liệu chết". Dự thảo cần bắt buộc thiết lập Cổng Thông tin Giá đất Quốc gia với cơ chế Dữ liệu Mở (Open Data/API). Người dân phải được quyền truy cập công khai lịch sử giao dịch, giá cả trên nền tảng bản đồ số hóa (WebGIS) để tra cứu độc lập. Minh bạch dữ liệu chính là cơ chế tốt nhất để triệt tiêu nạn "cò đất", tình trạng hai giá, từ đó trả lại sự trong sạch cho thị trường. Trụ cột 4: Sử dụng công cụ kinh tế triệt tiêu đầu cơ Sự lãng phí hơn một triệu ha đất chưa sử dụng bắt nguồn từ việc chi phí găm giữ đất quá rẻ. Thay vì loay hoay với những quyết định thu hồi hành chính khó thực thi đối với đất bỏ hoang, Dự thảo cần bổ sung định hướng thiết lập thuế bất động sản lũy tiến và thuế chống "lướt sóng" (đánh vào giao dịch ngắn hạn) làm vũ khí cốt lõi. Nên đánh thuế thật nặng vào các giao dịch lướt sóng và bất động sản bỏ hoang để ép dòng vốn đầu cơ phải chảy ngược vào sản xuất kinh doanh, khơi thông nguồn lực quốc gia. Trụ cột 5: Thượng tôn trách nhiệm giải trình và thiết lập tòa án chuyên trách  Quyền lợi của người dân chỉ thực sự được đảm bảo khi dỡ bỏ cơ chế các cấp chính quyền "vừa đá bóng vừa thổi còi" trong giải quyết khiếu nại. Việc Dự thảo duy trì cơ chế Chủ tịch UBND tự giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính do chính mình ban hành là một vòng lặp thiếu khách quan. Cần dỡ bỏ cơ chế này và luật hóa việc thành lập tòa án chuyên trách về đất đai khách quan, độc lập để người dân có cơ quan tài phán phân xử các tranh chấp, khiếu kiện hành chính liên quan đến đất đai. Tựu trung, một đạo luật đất đai "của nhân dân" phải trao quyền làm chủ thực sự cho người dân, lấy sự minh bạch thông tin làm cốt lõi, lấy công cụ kinh tế để chống lãng phí, và lấy tòa án chuyên trách để bảo vệ công lý. Bước vào kỷ nguyên mới, chỉ khi dám mạnh dạn đập bỏ những điểm nghẽn cũ, chúng ta mới có thể biến tài nguyên đất đai thành bệ phóng cho sự hưng thịnh của dân tộc. --- Tài liệu tham khảo: Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Bộ Nông nghiệp và Môi trường. https://mae.gov.vn/van-ban-du-tha2271.htm?utm_source=chatgpt.com  Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, kế hoạch sử dụng đất quốc gia 5 năm 2021 - 2025. Học viện Nông nghiệp Việt Nam. https://tnmt.vnua.edu.vn/tin-tuc-va-su-kien/quy-hoach-su-dung-dat-quoc-gia-thoi-ky-2021-2030-tam-nhin-den-nam-2050-ke-hoach-su-dung-dat-quoc-gia-5-nam-2021-2025-50744. Nghị quyết 254/2025/QH15 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Báo Điện tử Chính phủ. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-254-2025-qh15-quy-dinh-mot-so-co-che-chinh-sach-thao-go-kho-khan-vuong-mac-trong-to-chuc-thi-hanh-luat-dat-dai-119251225171010998.htm.

Lý Thái Hùng Ngay sau khi lên làm tổng bí thư, ông Tô Lâm từng xác định “thể chế” là điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam. Nhưng trong các phát biểu gần đây, đặc biệt là trong Hội nghị Sơ kết 1 năm vận hành cơ chế mới vào ngày 1 tháng 7, 2026, ông Tô Lâm công khai chỉ ra những giới hạn lớn của hệ thống, thông qua bảy điểm nghẽn đó là: Thể chế chưa đồng bộ; Pháp luật còn chồng chéo; Cấp xã chưa đủ năng lực thực thi; Phân bố biên chế và nguồn lực còn mang tính cào bằng; Chuyển đổi số còn yếu; Tài sản công, trụ sở, hồ sơ sau sáp nhập xử lý còn chậm; Không còn cấp huyện tạo ra khoảng trống chỉ đạo mới. Nói cách khác, điểm nghẽn của Việt Nam đang chuyển từ thể chế trên giấy sang năng lực quản trị trong thực tế. Đây chính là dấu hiệu cho thấy sự giới hạn sâu hơn của mô hình phát triển hiện nay đã bắt đầu lộ rõ. Từ những điểm nghẽn nói trên, có thể thấy bài toán phát triển dưới thời ông Tô Lâm không chỉ nằm ở việc sửa luật, tinh gọn bộ máy hay đẩy mạnh công nghệ. Những biện pháp ấy có thể tạo ra chuyển động ban đầu, nhưng chưa chắc tạo ra một cuộc chuyển hóa thật sự. Vấn đề sâu hơn là liệu Việt Nam có thể thay đổi được tư duy quản trị, khai mở năng lực con người và xây dựng một môi trường xã hội đủ tự do để phát triển bền vững hay không. Thứ nhất, nếu chỉ đặt mục tiêu phát triển mà không thay đổi tư duy con người, thì mọi cải cách vẫn có nguy cơ dừng lại ở hình thức. Một bộ máy có thể được sắp xếp lại, một số luật có thể được sửa đổi, một số khẩu hiệu mới có thể được đưa ra, nhưng nếu cán bộ vẫn sợ trách nhiệm, xã hội vẫn thiếu niềm tin, doanh nghiệp vẫn bị ràng buộc bởi xin – cho, và người dân vẫn không có không gian để tự do sáng tạo, thì phát triển khó có thể đi xa. Phát triển không chỉ cần cơ chế mới, mà cần con người mới: Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám sáng tạo. Thứ hai, bộ máy có thể thay đổi, nhưng nếu quyền lực thống trị vẫn đặt an ninh chính trị cao hơn sự khai mở xã hội, thì cải cách sẽ gặp giới hạn rất lớn. Một xã hội muốn sáng tạo phải có tự do tư duy, tự do trao đổi, tự do phản biện và một mức độ tin cậy nhất định giữa nhà nước với người dân. Nếu mọi khác biệt đều bị nhìn bằng con mắt an ninh, nếu phản biện bị xem là nguy cơ, nếu xã hội dân sự bị kiểm soát quá chặt, thì làm sao có thể tạo ra một môi trường sáng tạo đúng nghĩa? Không thể đòi hỏi người dân sáng tạo trong kinh tế nhưng lại bị bó hẹp trong tư duy chính trị và xã hội. Thứ ba, tầm nhìn phát triển hiện nay vẫn còn nặng về vật chất. Đường cao tốc, đường sắt, đô thị lớn, hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo và các khu công nghiệp là cần thiết. Nhưng đó mới là phần bên ngoài của phát triển. Động lực sâu nhất của phát triển vẫn là con người. Nếu con người bị nhốt trong vòng kiểm soát tư duy, nếu giáo dục không khai phóng, nếu đại học không có tự chủ, nếu doanh nghiệp tư nhân không được cạnh tranh công bằng, nếu người dân không được bảo đảm quyền sở hữu và quyền tự do căn bản, thì mọi công trình hạ tầng dù lớn đến đâu cũng chỉ tạo ra một diện mạo phát triển bên ngoài. Một quốc gia có thể có nhà cao tầng, xa lộ và công nghệ hiện đại, nhưng vẫn không trở thành một quốc gia tiên tiến nếu con người không được giải phóng khỏi sợ hãi và lệ thuộc. Thứ tư, bài học thành công của Nhật Bản, Nam Hàn và Đài Loan cho thấy phát triển bền vững không chỉ là xây dựng hạ tầng hay thu hút đầu tư. Đó là quá trình canh tân lâu dài về con người và xã hội. Nhật Bản sau chiến tranh đứng dậy nhờ kỷ luật, giáo dục, tinh thần quốc gia và năng lực học hỏi. Nam Hàn vươn lên không chỉ vì công nghiệp hóa, mà vì đã xây dựng được một xã hội coi trọng giáo dục, cạnh tranh, sáng tạo và ý chí dân tộc. Đài Loan thành công nhờ kết hợp công nghệ, doanh nghiệp tư nhân, giáo dục, pháp quyền và từng bước dân chủ hóa. Những quốc gia ấy không chỉ phát triển; họ canh tân. Đây chính là khoảng trống lớn nhất trong mô hình phát triển của ông Tô Lâm. Trong các phát biểu của mình, ông nhấn mạnh đến phát triển, hiệu năng quản trị, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và năng lực thực thi. Đó đều là những mục tiêu cần thiết. Nhưng chúng vẫn chưa trả lời được câu hỏi quan trọng hơn: Phát triển để làm gì và vì ai? Nếu mục tiêu sau cùng của phát triển là duy trì tính chính danh của một hệ thống quyền lực, thì mọi cải cách sẽ tự nhiên hướng về việc làm cho bộ máy vận hành hiệu quả hơn, kinh tế tăng trưởng nhanh hơn và xã hội ổn định hơn. Khi ấy, con người trở thành phương tiện phục vụ cho sự phát triển của nhà nước. Nhưng nếu mục tiêu cao nhất là phẩm giá của con người và tương lai của dân tộc, thì toàn bộ tư duy phát triển phải thay đổi. Phát triển kinh tế khi đó không còn là cứu cánh, mà chỉ là phương tiện để giải phóng năng lực sáng tạo của mỗi người Việt Nam; để xây dựng một xã hội tự do hơn, một nền giáo dục khai phóng hơn, một thể chế khuyến khích trách nhiệm, sáng tạo và lòng tin; để mỗi người có cơ hội phát triển toàn diện cả về tri thức, nhân cách và khả năng đóng góp cho đất nước. Đó cũng chính là điểm khác biệt giữa phát triển và canh tân. Phát triển chủ yếu làm thay đổi diện mạo vật chất của quốc gia: Đường sá, nhà máy, đô thị, hạ tầng và công nghệ. Canh tân làm thay đổi phẩm chất của dân tộc: Cách con người suy nghĩ, học tập, sáng tạo, hợp tác và tự chịu trách nhiệm đối với tương lai của mình. Phát triển có thể tạo ra của cải trong một giai đoạn; nhưng chỉ có canh tân mới tạo ra năng lực tự đổi mới liên tục của cả một dân tộc qua nhiều thế hệ. Vì vậy, điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam hôm nay không còn chỉ là thể chế hay năng lực thực thi. Điểm nghẽn sâu xa hơn là mục tiêu phát triển. Một quốc gia sẽ đi theo đúng mục tiêu mà nó lựa chọn. Nếu mục tiêu cao nhất là duy trì quyền lực, thì mọi chính sách cuối cùng sẽ phục vụ cho việc bảo vệ quyền lực. Nhưng nếu mục tiêu cao nhất là con người và dân tộc Việt Nam, thì toàn bộ hệ thống chính trị, giáo dục, kinh tế và văn hóa sẽ phải được tổ chức lại để khai mở tiềm năng của con người. Muốn Việt Nam thật sự bước sang một thời đại mới, không thể chỉ phát triển bộ máy, hạ tầng hay công nghệ. Việt Nam cần một cuộc Canh Tân theo đúng nghĩa của từ này: Canh tân con người, canh tân giáo dục, canh tân thể chế, canh tân văn hóa chính trị và canh tân môi trường xã hội. Khi con người trở thành mục tiêu của phát triển thay vì là công cụ của phát triển, đất nước mới có thể tạo ra nội lực đủ mạnh để vươn lên bền vững trong thế kỷ XXI. Lý Thái Hùng 8 tháng 7, 2026    

Văn Nguyên Một cây cầu được xây dựng để hàng triệu người đi qua. Một tuyến đường mới mở ra để cả thành phố hưởng lợi. Một khu đô thị hình thành nhằm tạo động lực cho phát triển kinh tế. Nhưng phía sau mỗi công trình phục vụ lợi ích chung luôn có những gia đình phải rời bỏ nơi mình đã gắn bó suốt hàng chục năm, thậm chí nhiều thế hệ. Trong các văn bản quản lý, họ thường được đặt trong mối quan hệ "đền bù, hỗ trợ và tái định cư". Tuy nhiên, cách tiếp cận đó chỉ mới phản ánh khía cạnh hành chính của vấn đề, chứ chưa phản ánh đầy đủ bản chất của nó. Bởi thực chất, người bị thu hồi đất không phải là đối tượng đang được xã hội ban phát một sự hỗ trợ. Họ là những người đang đóng góp một phần tài sản, không gian sống và cơ hội của chính mình để tạo nên lợi ích công cộng. Đó là một sự đóng góp đặc biệt mà phần lớn những người khác sẽ không bao giờ phải thực hiện. Vì vậy, lời kêu gọi người dân "hy sinh vì lợi ích chung" chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng sự công bằng. Hai chữ "hy sinh" thường được nói từ vị trí của những người không phải rời khỏi mái ấm của mình. Trong khi đó, những người phải di dời không cần ai chứng minh hay nhắc nhở về tinh thần cộng đồng; chính quyết định chấp nhận chuyển đi đã là minh chứng rõ ràng nhất. Điều họ cần không phải là sự ngợi ca, mà là một cơ chế bảo đảm họ không phải chịu thiệt thòi vì sự đóng góp ấy. Ở đây, công bằng không thể được hiểu đơn thuần là trả đúng giá thị trường cho phần đất bị thu hồi. Một ngôi nhà không chỉ là một tài sản. Đó còn là ký ức, là mạng lưới quan hệ xã hội, là môi trường học tập của con cái, là sinh kế, là những thói quen được tích lũy qua nhiều năm. Những giá trị ấy không thể được đo đếm hoàn toàn bằng mét vuông hay quy đổi đầy đủ thành tiền. Vì vậy, câu hỏi quan trọng nhất không phải là người dân được bồi thường bao nhiêu, mà là họ sẽ sống như thế nào sau khi di dời. Một chính sách thu hồi đất chỉ có thể được coi là công bằng khi những người đã chấp nhận đóng góp cho lợi ích công cộng có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn trước. Nếu sự phát triển của xã hội được xây dựng trên sự suy giảm chất lượng sống của một nhóm người, thì đó là sự phát triển chưa trọn vẹn về mặt công bằng. Đó cũng là lý do nhiều quốc gia, sau nhiều thập niên phát triển, đã thay đổi cách tiếp cận đối với tái định cư. Họ không coi tái định cư là biện pháp xử lý hậu quả của quy hoạch, mà là một phần của quy hoạch. Nơi ở mới được chuẩn bị trước khi người dân phải rời đi. Hạ tầng kỹ thuật, trường học, bệnh viện, giao thông và các dịch vụ thiết yếu được hoàn thiện trước khi dự án khởi công. Người dân không bị yêu cầu đánh đổi hiện tại để chờ đợi một tương lai chưa biết, mà được bước vào một cuộc sống mới đã được chuẩn bị sẵn. Đó không chỉ là một giải pháp quản trị hiệu quả, mà còn là một nguyên tắc của công bằng xã hội. Bởi xét đến cùng, phát triển không phải là quá trình buộc một số người phải hy sinh để số đông được hưởng lợi, mà là quá trình phân bổ công bằng cả lợi ích lẫn chi phí của sự phát triển. Những người phải nhường chỗ cho các công trình công cộng không chỉ xứng đáng được bồi thường cho những gì đã mất; họ còn có quyền được hiện diện trong tương lai mà chính sự đóng góp của mình đã góp phần tạo dựng. Một quốc gia không được đánh giá chỉ bằng những cây cầu, những đại lộ hay những khu đô thị hiện đại. Thước đo cuối cùng của một nền văn minh nằm ở cách quốc gia đó đối xử với người dân đã chấp nhận nhường chỗ cho sự phát triển. Bởi trước khi nói về sự hy sinh, phải nói về sự công bằng. Và chỉ khi có công bằng, sự hy sinh mới thực sự trở thành nền tảng của đồng thuận xã hội./.

Tác Chiến Câu hỏi giờ đây sẽ là: Những người đang nhân danh “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” có còn đủ tỉnh táo để lắng nghe hay không? Họ có còn biết sợ dân nữa hay không? Trong suốt nhiều tháng qua, Dự án Trục Đại lộ Cảnh quan Sông Hồng đã phải đối mặt với vô vàn ý kiến phản biện từ giới chuyên môn, các nhà quy hoạch đô thị, chuyên gia thủy lợi, nhà nghiên cứu văn hóa (1), kiến trúc sư, luật gia, kinh tế gia và đông đảo cư dân sống dọc hai bên bờ sông. Hàng trăm bài viết đã xuất hiện trong và ngoài Việt Nam (2 & 3). Hàng chục cuộc tọa đàm đã diễn ra. Những cảnh báo về nguy cơ phá vỡ hệ sinh thái, làm biến dạng cấu trúc thoát lũ, xóa sổ các làng cổ ven sông và gây nên một cuộc di dân khổng lồ chưa từng có trong lịch sử Hà Nội hiện đại đã được nhắc đi nhắc lại. Nhưng đáp lại tất cả những tiếng nói ấy, bộ máy quyền lực dường như vẫn giữ nguyên thái độ lạnh tanh. Dự án vẫn lừng lững tiến về phía trước như một đoàn tàu đã được lập trình sẵn. Chính vì vậy, tiếng nói “nghịch nhĩ” của Đại tá Nguyễn Như Phong gây chấn động dư luận không phải bởi ông đưa ra những luận điểm gì hoàn toàn mới, mà bởi lần đầu tiên một tiếng nói xuất phát chính từ trong lòng hệ thống quyền lực lại dám công khai thách thức về tính minh bạch, tính hợp pháp và tính chính đáng của toàn bộ đại dự án (4). Điều khiến dư luận chú ý nhất không nằm ở chuyện ông Nguyễn Như Phong phản đối dự án. Điều gây sốc nằm ở chỗ ông đặt ra câu hỏi mà hàng triệu người dân đang âm thầm tự hỏi nhưng không dám “mở miệng”: Rốt cuộc ai đang chỉ đạo ai? Chính quyền đang điều hành doanh nghiệp hay doanh nghiệp đang điều hành chính quyền? Khi một liên danh “bộ tam” doanh nghiệp đưa ra những mốc thời gian chi tiết đến từng ngày, từng tuần cho việc phê duyệt quy hoạch, đền bù, giải phóng mặt bằng và bàn giao đất đai, người dân có quyền cảm thấy bất an. Một chính quyền bình thường sẽ ban hành kế hoạch rồi mới tìm nhà đầu tư thực hiện. Nhưng ở đây, theo những gì dư luận nhìn thấy, dường như trật tự ấy đang bị đảo ngược. Chính điều này làm cho những chất vấn của ông Như Phong không còn là câu hỏi cá nhân mà trở thành câu hỏi của toàn thể cộng đồng (5). Càng đáng chú ý hơn nữa khi người đưa ra các câu hỏi ấy không phải một nhà hoạt động xã hội, không phải một blogger độc lập, cũng không phải một nhân vật đối lập. Đó là một cựu đại tá công an, từng giữ các vị trí lãnh đạo báo chí quan trọng của ngành công an. Trong bối cảnh nhiều trí thức, văn nghệ sĩ và chuyên gia đã chọn sự im lặng, thì việc một người từng ở trong lòng và sát ngay trung tâm quyền lực công khai yêu cầu Thanh tra Chính phủ và cơ quan điều tra là C0-3 khét tiếng vào cuộc lại càng mang ý nghĩa đặc biệt (6). Nó cho thấy mức độ nghiêm trọng đối với dự án này đã vượt xa phạm vi tranh luận kỹ thuật thông thường. Nhưng có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất lại nằm ở một tầng sâu hơn. Dự án Sông Hồng không phải một hiện tượng đơn lẻ. Nó đang phản ánh một tư duy “phát triển” mới xuất hiện trong những năm gần đây, được bao bọc bởi những mỹ từ như “kỷ nguyên vươn mình,” “đột phá thể chế,” “sắp xếp lại giang sơn,” “kiến tạo không gian phát triển mới.” Những khẩu hiệu ấy ban đầu được nhiều người đón nhận với sự hồ hởi và phấn khởi. Không ít trí thức từng say sưa ca ngợi một thời kỳ cất cánh mới của đất nước. Không ít văn nghệ sĩ từng viết những bài đầy cảm hứng về tương lai đang mở ra trước mắt. Những bài hát, bài thơ ra đời ca ngợi và “suy tôn lãnh tụ” (!?) (7). Nhưng khi những khẩu hiệu ấy bắt đầu được chuyển hóa thành các dự án cụ thể liên quan trực tiếp đến đất đai, nhà cửa, sinh kế và ký ức văn hóa của hàng trăm nghìn con người, thì sự hào sảng và lạc quan ban đầu dần nhường chỗ cho nỗi lo sợ “cơm-áo-gạo-tiền.” Có lẽ nhiều người chưa nhận ra rằng trong mọi chế độ chính trị, khi một khẩu hiệu được nâng lên thành chân lý tuyệt đối, thì bất cứ tiếng nói phản biện nào nào cũng dễ bị xem là vật cản của tiến bộ. Khi đó, đối thoại bị thay thế bằng mệnh lệnh. Phản biện bị thay thế bằng tuyên truyền và áp đặt. Những tiếng nói xây dựng dễ bị đưa vào “nhà đá” vốn đang hết chỗ chứa! Và “thần dân” bị buộc phải “chết trước khi nhắm mắt,” hy sinh cho các nhà đầu tư rồi sau đấy mới được quyền biết mình chết cho điều gì. Chính ở vào thời điểm này mà những lời cảnh báo sắc lạnh của Đại tá Nguyễn Như Phong mang ý nghĩa vượt khỏi phạm vi một dự án quy hoạch. Đó là lời cảnh báo về nguy cơ chủ nghĩa toàn trị đang lao vào “guồng quay mới,” đứng đầu là vị lãnh đạo mang hình hài của cả Tập Cận Bình lẫn Kim Jong-un… Trong lịch sử Việt Nam hiện đại, không thiếu những công trình từng được quảng bá là “thế kỷ,” “đỉnh cao,” “mang tầm vóc quốc gia,” nhưng sau đó trở thành những đống sắt rỉ gánh nặng cho toàn xã hội. Điều khác biệt của Dự án Sông Hồng là quy mô tác động của nó lớn hơn rất nhiều (8). Đây không chỉ là chuyện xây thêm một con đường hay một khu đô thị. Đây là chuyện can thiệp vào dòng sông đã định hình lịch sử Thăng Long suốt hơn một nghìn năm. Đây là chuyện dịch chuyển hàng vạn hộ dân, liên quan đến hàng triệu sinh mang… Đây là chuyện biến đổi không gian văn hóa của hàng chục làng mạc ven sông. Và trên hết, đây là chuyện thử thách niềm tin của người dân vào lời hứa rằng mọi quyết sách lớn được tung hô “đều lấy dân làm gốc.” Bởi vậy, vấn đề không còn là ông Như Phong có thắng được “keo này” hay không. Một cựu đại tá công an dĩ nhiên không thể một mình ngăn được cỗ máy quyền lực đang vận hành. Nhưng điều ông làm được là đặt thêm một viên đá vào bức tường phản biện xã hội đang ngày càng dày lên. Và mỗi viên đá như thế đều có giá trị. Lịch sử cho thấy rất ít dự án sai lầm bị dừng lại bởi một tiếng nói đơn độc. Nhưng cũng không có dự án sai lầm nào bị ngăn chặn nếu tất cả đều im lặng và “mũ ni che tai.” Có thể rồi đây Dự án Sông Hồng vẫn sẽ được triển khai nhưng nếu như thế thì “Trời không biết đến thiên thần/ Đất không sợ các thánh nhân…” (“Lẩy” một ý từ thơ Tố Hữu). Có thể những tiếng nói phản biện sẽ tiếp tục bị bỏ ngoài tai. Nhưng từ sau bài viết của Đại tá Nguyễn Như Phong, chính quyền Hà Nội sẽ khó có thể nói rằng họ không nghe thấy dân chúng đang phẫn uất về chuyện gì, từ trong nhà ra ngoài ngõ! Họ sẽ buộc phải nghe. Họ phải bị thế lực nào đó cảnh báo, thậm chí là nhắc nhở. Họ đã được nhắc nhở bởi các nhà khoa học, các chuyên gia, các cư dân bị ảnh hưởng và giờ đây họ sẽ “bị nhắc nhở” bởi cả một người từng thuộc về chính hệ thống quyền lực (9). Câu hỏi còn lại không phải là người dân có cần lên tiếng tiếp hay không? Câu hỏi là: Những người đang nhân danh “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” có còn đủ tỉnh táo để lắng nghe hay không? Họ có còn biết sợ dân nữa hay không? Và nếu ngay cả những tiếng chuông báo động từ trong lòng hệ thống cũng bị bỏ qua, thì liệu mai này ai sẽ chịu trách nhiệm trước lịch sử cho cuộc đại phẫu chưa từng có đối với dòng sông từng nuôi dưỡng thủ đô Thăng Long? — Tham khảo: (1) https://thekymoi.media/chu-dong-gia-goi-mo-cach-nhin-toan-dien-ve-sieu-du-an-song-hong-30862/ (2) https://boxitvn.blogspot.com/2026/05/truc-ai-lo-canh-quan-song-hong-chung-ta.html (3) https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cjrpwdr8n4ro (BBC, Dự án Sông Hồng: Người dân mất nhà đất cho một cuộc đại phẫu thần tốc ở thủ đô) (4, 5, 6 & 9) https://anhbasamdotvet.wordpress.com/2026/06/04/1296-de-nghi-c03-bo-cong-an-vao-cuoc-du-an-truc-dai-lo-canh-quan-song-hong/ (7) https://www.youtube.com/watch?v=1mTE4gb4llA (Bác Tôi – Du Thiên) Người mang tâm nguyện thay đổi non sông thịnh vượng vinh quang (8) https://laodong.vn/xa-hoi/loat-du-an-nghin-ti-dap-chieu-chua-ro-ngay-hoi-sinh-o-thai-nguyen-1292685.ldo

Financial Times: Năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đe dọa áp mức thuế gần 50% đối với hàng hóa Việt Nam. Không lâu sau đó, Việt Nam đã cấp phép cho Trump Organization triển khai một dự án khu nghỉ dưỡng và sân golf quy mô lớn. Sau khi dự án được phê duyệt, mức thuế mà Mỹ áp dụng đối với Việt Nam đã được giảm đáng kể. Hiện nay, nhiều người dân địa phương và thân nhân các gia đình có mộ phần trong khu vực dự án đang lo ngại về tương lai sinh kế cũng như nơi an nghỉ của người thân. Tại thị trấn Châu Ninh, cách Hà Nội khoảng 30 phút di chuyển về phía nam, có một nghĩa trang lưu giữ hài cốt của hàng trăm binh sĩ Việt Nam hy sinh trong chiến tranh. Khu vực này hiện nằm trong phạm vi dự án khu nghỉ dưỡng rộng khoảng 990 ha do Trump Organization đầu tư, với tổng vốn dự kiến lên tới 1,5 tỷ USD, bao gồm nhiều sân golf và khách sạn cao cấp. Theo Financial Times, gần 4.000 hộ gia đình bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án. Nhiều gia đình trong số đó được Nhà nước giao đất sau chiến tranh và đã sinh sống bằng nghề nông qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, quá trình thu hồi và quy hoạch đất hiện đang được triển khai. Reuters cho biết dự án có thể khiến nhiều hộ dân không chỉ phải chuyển nơi ở mà còn phải di dời, cải táng mộ phần của người thân. Chính phủ CSVN cũng đang gây áp lực buộc người dân nhận mức bồi thường đất với giá 80.000 đồng, tương đương 3 USD/m2, thấp hơn đáng kể so với giá thị trường, và chỉ đề nghị bồi thường bằng lượng gạo đủ dùng trong vài tháng. Do đó, một số cư dân từ chối nhượng đất và đang trì hoãn việc xây dựng. Theo phản ánh của họ, chính quyền địa phương gây sức ép để người dân chấp nhận chuyển nhượng đất, trong khi phương án hỗ trợ sinh kế sau tái định cư còn hạn chế. Vì vậy, một bộ phận người dân đã từ chối bàn giao đất, khiến tiến độ dự án bị chậm lại. Nhiều người dân cũng bày tỏ lo ngại về tính minh bạch trong việc xác định giá đất và công tác tái định cư. Theo Financial Times, kế hoạch bồi thường và bố trí nơi ở mới hiện mới được xây dựng cho khoảng 1/3 trong tổng số 550 ha thuộc giai đoạn đầu của dự án. Viễn cảnh mất đất sản xuất khiến không ít hộ gia đình lo lắng về khả năng duy trì cuộc sống trong tương lai. Một cư dân chia sẻ với Financial Times: “Tôi sẽ không tìm được công việc nào khác”. Dự án được phê duyệt sau tranh cãi về thuế quan Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt dự án vào mùa xuân năm 2025. Trước đó, Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố sẽ áp mức thuế 46% đối với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ. Theo New York Times, dự án được thông qua với tốc độ nhanh bất thường, trong khi một số đánh giá tác động môi trường vẫn chưa hoàn tất. Sau đó, chính quyền Mỹ điều chỉnh chính sách và cuối cùng áp mức thuế 20% đối với hàng hóa Việt Nam. Dự án cũng được phê duyệt sau chuyến thăm của Eric Trump, con trai ông Donald Trump và là lãnh đạo cấp cao của Trump Organization. Khi đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết chuyến thăm của Eric Trump đã góp phần thúc đẩy tiến độ triển khai dự án. Trump Organization và Eric Trump khẳng định Tổng thống Trump không trực tiếp tham gia vào các hoạt động kinh doanh của tập đoàn. Tuy nhiên, một số nhà quan sát cho rằng việc Việt Nam đẩy nhanh quá trình phê duyệt dự án có thể nhằm tạo thiện chí với chính quyền Mỹ trong bối cảnh hai nước đang đàm phán về thương mại và thuế quan. Theo các chuyên gia, giá trị biểu tượng của dự án có thể mang ý nghĩa nhất định trong quan hệ song phương, nhưng chưa đủ để giải quyết toàn bộ các bất đồng kinh tế giữa hai nước. Một nhà phân tích thuộc Viện ISEAS – Yusof Ishak nhận định: “Ý nghĩa biểu tượng là rất quan trọng, nhưng điều đó sẽ không giải quyết được tất cả các vấn đề giữa Việt Nam và Mỹ. Việt Nam vẫn cần thực hiện thêm nhiều bước để đáp ứng các yêu cầu của chính quyền Trump về thương mại và thuế quan”. https://www.ft.com/content/88b21bb4-4d70-450b-8552-0acbc79a6ada?syn-25a6b1a6=1 Vietnam moves its dead for Trump golf course  

THUYỀN NHÂN VIỆT NAM (1975–1995): NGƯỜI THUỘC CHÍNH QUYỀN VNCH CHẠY DO THUA TRẬN NĂM 1975 HAY NGƯỜI DÂN CHẠY TRỐN BAO CẤP? Làn sóng người Việt rời bỏ đất nước sau năm 1975 không diễn ra trong một thời điểm duy nhất mà kéo dài suốt hai thập kỷ, với quy mô và thành phần thay đổi rõ rệt qua từng giai đoạn. Bối cảnh chung là một đất nước vừa trải qua nhiều thập kỷ chiến tranh liên tiếp, đang phải đối mặt đồng thời với tái thiết kinh tế, xung đột khu vực và bị cô lập quốc tế - những áp lực này đan xen và khuếch đại lẫn nhau.   Vào tháng 4 năm 1975, khi Sài Gòn thất thủ, khoảng 140.000 người đã rời Việt Nam qua đường hàng không quân sự và tàu hải quân trong các chiến dịch có tổ chức, điển hình là Chiến dịch Frequent Wind. Đây chủ yếu là quan chức, nhân viên thuộc chính quyền cũ hoặc những người có liên hệ mật thiết với Hoa Kỳ - đợt di tản quân sự quy mô lớn duy nhất do Hoa Kỳ trực tiếp tổ chức. Phần lớn các đợt ra đi sau đó diễn ra tự phát hoặc qua các kênh bán hợp pháp, chủ yếu bằng đường biển.   Giai đoạn 1978–1979 mới thực sự là lúc khái niệm "thuyền nhân" trở nên nổi bật trên quy mô quốc tế. Số lượng người vượt biển tăng đột biến do hai yếu tố đồng thời: các chính sách cải tạo công thương nghiệp gây xáo trộn nghiêm trọng đời sống kinh tế miền Nam, và cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 khiến một bộ phận lớn người Việt gốc Hoa cảm thấy không còn chỗ đứng ổn định trên đất nước mình.   Từ 1980 đến 1990 là thời kỳ người dân rời đi đông đảo và liên tục nhất. Theo số liệu của UNHCR, năm 1979 và những năm đầu thập niên 1980 là giai đoạn thuyền nhân cập bến các nước Đông Nam Á nhiều nhất. Động cơ ra đi dần chuyển từ nỗi sợ chính trị trực tiếp sang các áp lực kinh tế – xã hội kéo dài, với sự kết hợp giữa mô hình bao cấp kém hiệu quả, ngăn sông cấm chợ và tình trạng bị cấm vận quốc tế. Chương trình Ra đi có trật tự (ODP) được thiết lập từ năm 1979 cho phép xuất cảnh chính thức, nhưng nhiều người không thuộc diện được xét duyệt vẫn phải chọn đường biển.   Từ sau năm 1989, các quốc gia Đông Nam Á áp dụng chính sách sàng lọc khắt khe hơn để phân biệt giữa tị nạn chính trị và di dân kinh tế. Các trại tị nạn dần đóng cửa, chương trình cưỡng bách hồi hương được thực hiện, đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên vượt biển quy mô lớn.   Họ là ai   Làn sóng di cư không chỉ giới hạn ở người thuộc chính quyền cũ. Mỗi nhóm người ra đi mang theo một hoàn cảnh riêng, và chính những hoàn cảnh đó mới nói lên bức tranh thật sự của hai thập kỷ đó.   Nhóm rời đi sớm nhất là sĩ quan, binh lính quân lực VNCH, công chức và những người từng làm việc với cơ quan Mỹ - những người lo sợ bị trả thù và bắt bớ. Nhiều người không đi ngay năm 1975 mà ở lại chờ đợi, nhưng sau khi chứng kiến người thân bị đưa vào trại cải tạo hàng năm trời không có ngày về, họ mới quyết định đánh cược mạng sống trên biển. Điều khiến làn sóng này kéo dài đến tận thập niên 1980 không phải là nỗi sợ bị giết, mà là hệ thống lý lịch: trong nhiều trường hợp, con cái của người đi cải tạo gặp nhiều rào cản trong tuyển sinh và nghề nghiệp, tùy địa phương và từng thời kỳ - một hình thức trừng phạt kéo dài sang thế hệ sau, khiến cả gia đình không còn tương lai hợp pháp nào để bám víu.   Người Việt gốc Hoa là nhóm có số lượng lớn và hoàn cảnh đặc biệt nhất. Họ vốn nắm giữ phần lớn hoạt động kinh tế tại miền Nam - từ buôn bán lớn đến tiểu thương chợ. Chính sách cải tạo công thương nghiệp đánh thẳng vào nhóm này. Đồng thời, căng thẳng chính trị Việt–Trung trước và sau chiến tranh biên giới 1979 khiến người Hoa bị nhìn bằng con mắt nghi kỵ về sắc tộc và lòng trung thành. Họ ra đi không phải vì thua cuộc năm 1975, mà vì không còn chỗ đứng về cả kinh tế lẫn danh tính trên đất nước này.   Tầng lớp tư sản và tiểu thương bị đánh trực tiếp bởi các chiến dịch quốc hữu hóa và ba lần đổi tiền. Những người vốn là chủ doanh nghiệp, tiểu thương bỗng chốc trắng tay, không còn sinh kế, không còn tài sản để bắt đầu lại. Ra đi với họ không phải là bỏ trốn mà là tìm cách sống sót.   Nhưng nhóm thường bị bỏ qua nhất trong các tường thuật chính thống lại là những người không hề tham gia chính trị: nông dân, ngư dân, thợ thủ công. Với họ, lý do ra đi đơn giản và tàn nhẫn hơn - cái đói, sự tuyệt vọng, và những lá thư từ người thân ở nước ngoài gửi về kèm theo vài tờ đô-la, tạo nên một viễn cảnh về cuộc sống mà họ không còn thấy bất kỳ cơ hội nào để có được trong nước.   Ngoài ra còn một bộ phận tín đồ và chức sắc các tôn giáo lớn - Công giáo, Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo - ra đi vì những lo ngại về tự do tín ngưỡng, và những thanh niên không muốn tiếp tục cầm súng khi đất nước vừa mới có hòa bình lại lập tức sa vào hai cuộc xung đột mới ở biên giới Tây Nam và phía Bắc.   Theo tổng hợp của UNHCR, khoảng 1,5 đến 2 triệu người đã rời khỏi Việt Nam qua các con đường khác nhau trong giai đoạn 1975–1995 - trong đó khoảng 800.000 người là thuyền nhân đến được các trại tị nạn, hàng trăm nghìn người khác thiệt mạng trên biển do bão tố, hải tặc hoặc kiệt sức. Con số này trải qua nhiều kênh khác nhau: đợt di tản tháng 4/1975 khoảng 140.000 người; chương trình ODP đưa đi chính thức khoảng 500.000 đến 600.000 người từ 1979 đến 1999; diện cựu tù nhân cải tạo cùng gia đình (chương trình H.O) khoảng 160.000 đến 200.000 người trong giai đoạn 1990–1996. Riêng người Việt gốc Hoa ước tính từ 250.000 đến 450.000 người - và đây là nhóm có câu chuyện đặc biệt nhất.   Chỉ trong năm 1978–1979, khoảng 250.000 người Việt gốc Hoa đã vượt biên giới phía Bắc sang Trung Quốc bằng đường bộ. Cùng thời điểm đó, hàng chục nghìn người khác rời Thành phố Hồ Chí Minh trên các tàu chở hàng cải hoán - trong đó nổi tiếng nhất là tàu Hải Hồng (1978) và Skyluck (1979), mỗi tàu chở hàng nghìn người chen chúc trong điều kiện nguy hiểm. Trong số những người đến Hồng Kông giai đoạn 1988–1990, các quốc gia phương Tây chỉ công nhận khoảng 10–15% là tị nạn chính trị; số còn lại bị xếp vào diện di dân kinh tế.   Một chi tiết thường bị bỏ qua: từ năm 1980 trở đi, không chỉ người miền Nam mới vượt biển. Một lượng đáng kể người dân từ các tỉnh miền Bắc và miền Trung - Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Hà Tĩnh - cũng vượt biển bằng thuyền đánh cá nhỏ hướng về Hồng Kông. Điều này bác bỏ cách nhìn cho rằng thuyền nhân chỉ là "dân miền Nam" hay "tàn dư chế độ cũ"; sự ra đi lúc này là hiện tượng của cả dân tộc, bất kể vùng miền hay lý lịch chính trị.   Lý do ra đi   Kể tên từng nhóm người ra đi vẫn chưa đủ để hiểu tại sao làn sóng đó lại lớn và kéo dài đến vậy. Phần còn lại của câu trả lời nằm ở cách các chính sách cụ thể vận hành - không phải như những sai lầm đơn lẻ mà như một hệ thống có tác động tích lũy, đẩy dần từng tầng lớp xã hội ra khỏi điểm chịu đựng của họ. Ngay cả trong các văn kiện chính thức, chính quyền Việt Nam sau này cũng thừa nhận giai đoạn 1975–1986 là thời kỳ "duy ý chí" và "sai lầm" về kinh tế.   Các chiến dịch cải tạo công thương nghiệp - điển hình là X1 và X2 (1975–1976) cùng các đợt tiếp theo - quốc hữu hóa hoặc tiếp quản nhiều cơ sở kinh doanh tư nhân, chuyển toàn bộ sang mô hình kinh tế nhà nước. Hệ quả không chỉ là hàng nghìn gia đình trắng tay, mà còn là sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống phân phối hàng hóa vốn hoạt động hiệu quả ở miền Nam. Ba lần đổi tiền - năm 1975, 1978 và 1985 - với định mức rút tiền mặt hạn hẹp, mỗi lần là một lần tài sản hợp pháp bị tước đoạt qua cơ chế hành chính, không cần xét xử.   Hệ thống học tập cải tạo giam giữ hàng trăm nghìn sĩ quan và công chức - trong nhiều trường hợp nhiều năm mà không qua xét xử chính thức. Nhưng tác động lâu dài hơn là hệ thống lý lịch theo sau: sự trừng phạt được kéo dài sang thế hệ tiếp theo, tạo ra một tầng lớp lớn người không có lối thoát hợp pháp ngay trên đất nước mình.   Chính sách đưa dân thành thị đi khai hoang tại vùng kinh tế mới - những nơi hoang vu, không có điện nước, không có công cụ canh tác tối thiểu - đẩy nhiều gia đình vào tình cảnh tuyệt vọng. Những ai bị đưa đi thường phải bỏ lại nhà cửa, vốn sau đó bị trưng dụng hoặc phân phối lại. Nhiều gia đình chọn vượt biển thay vì đối mặt với cái chết từ từ tại những vùng đất khắc nghiệt đó.   Sau cùng là chính sách kinh tế kế hoạch hóa tập trung và ngăn sông cấm chợ - cấm trao đổi hàng hóa tự do giữa các vùng, khiến tình trạng thiếu lương thực và khan hiếm hàng hóa lan rộng. Miền Nam - vốn là vựa lúa với nền kinh tế thị trường năng động - chịu tác động đặc biệt nặng nề vì cấu trúc kinh tế của vùng này hoàn toàn không tương thích với mô hình áp đặt từ miền Bắc.   Góc nhìn nghiên cứu quốc tế   Giới học giả quốc tế không dùng thuật ngữ "bỏ chạy" mà gọi đây là Khủng hoảng người tị nạn Đông Dương (Indochina Refugee Crisis) - một trong những cuộc di cư đau thương nhất thế kỷ XX. Sự khác biệt trong cách gọi tên này không chỉ là ngữ nghĩa, mà phản ánh hai cách hiểu hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân và bản chất của sự kiện.   Nghiên cứu quốc tế chia cuộc di cư thành hai giai đoạn có bản chất khác nhau. Từ 1975 đến 1988, phần lớn người ra đi được công nhận là tị nạn chính trị vì họ chạy trốn khỏi một hệ thống cải tạo chính trị và kiểm soát xã hội sâu rộng. Từ sau năm 1989, khi chính sách Đổi Mới bắt đầu có hiệu lực, quốc tế sàng lọc khắt khe hơn - nhưng nhiều nghiên cứu cho rằng làn sóng di dân kinh tế này gắn chặt với sự khủng hoảng của mô hình bao cấp sau chiến tranh, chứ không phải lựa chọn tự nguyện của người muốn làm giàu.   Nghiên cứu của W. Courtland Robinson trong cuốn Bitter Ocean chỉ ra rằng phần lớn thuyền nhân trong giai đoạn 1978–1990 là những người chưa từng cầm súng. Đáng chú ý hơn, trong số họ có những người từng có cảm tình với phía cách mạng, nhưng thất vọng vì khoảng cách quá lớn giữa lý tưởng được hứa hẹn và thực tế đời sống sau giải phóng. Các học giả như Benoit de Tréglodé và Martin Ewans nhận định rằng việc áp dụng nóng vội mô hình kinh tế tập trung vào miền Nam đã phá vỡ cấu trúc xã hội và đẩy ngay cả những người không mang thành kiến chính trị ra khỏi đất nước.   Chủ đề này trong nhiều năm hầu như không được thảo luận công khai hoặc nghiên cứu chính thức trong nước. Các nhà nghiên cứu quốc tế nhận định rằng diễn ngôn chính thống có xu hướng tôn vinh những gì vẻ vang và lờ đi những bi kịch do sai lầm chính sách gây ra. Việc quy kết người ra đi chỉ là "kẻ thua cuộc bỏ chạy" không chỉ sai về thực tế lịch sử, mà còn tước bỏ tính chính danh của nỗi đau mà hàng triệu người phải chịu đựng - biến một bi kịch nhân đạo thành một vấn đề chính trị phe phái, và để lại khoảng trống lịch sử cho cả một thế hệ lớn lên trong nước.   Các ước tính phổ biến của giới nghiên cứu dao động từ 400.000 đến 500.000 người chết hoặc mất tích trên biển. Một số tổ chức người Việt hải ngoại đưa ra con số cao hơn, lên đến 700.000 người - nhưng đây chưa phải đồng thuận học thuật và không có nguồn độc lập kiểm chứng. Điều không thể tranh cãi là phần lớn những cái chết này không bao giờ được ghi nhận: những con thuyền rời bến trong đêm tối, không đăng ký, chìm xuống đáy đại dương không để lại dấu vết hay nhân chứng nào.   Nạn hải tặc là nỗi ám ảnh kinh hoàng nhất, đặc biệt ở vịnh Thái Lan và vùng biển Malaysia. Theo báo cáo của UNHCR đầu thập niên 1980, riêng trên tuyến đường đến Thái Lan, có tới 70–80% các con thuyền tị nạn đã bị hải tặc tấn công ít nhất một lần trước khi cập bờ; nhiều con tàu bị tấn công tới 5–10 lần bởi các toán cướp khác nhau. Các tuyến đến Malaysia hay Indonesia có tỷ lệ thấp hơn, nhưng không vì thế mà an toàn hơn đáng kể. Phụ nữ và trẻ em gái là nạn nhân chính của bắt cóc và hãm hiếp tập thể ngay trước mặt người thân. Những trường hợp này thường không được báo cáo đầy đủ vì tâm lý đau thương, sự kỳ thị trong văn hóa Á Đông, hoặc đơn giản là nạn nhân đã bị giết sau đó để phi tang. Những con thuyền bị đánh chìm sau khi cướp phá để diệt khẩu vĩnh viễn nằm lại dưới biển, không có hồ sơ, không có tên.   Trong giai đoạn cao điểm, một số chính quyền các nước lân cận như Thái Lan và Malaysia thực hiện chính sách đẩy tàu ra lại ngoài khơi để từ chối tiếp nhận. Những con tàu này sau đó chìm hoặc bị hải tặc tiêu diệt mà không có cơ quan chức năng nào lập hồ sơ. Có những báo cáo về những con thuyền trôi dạt vào bờ nhưng bên trong chỉ còn thi thể, không ai biết xuất phát từ đâu, đã chở bao nhiêu người.   Nhiều nhà nghiên cứu và cộng đồng người Việt hải ngoại xem đây là một trong những thảm kịch hàng hải nhân đạo lớn nhất sau Thế chiến II. Khác với các cuộc di tản có tổ chức, thuyền nhân Việt Nam ra đi một cách tự phát và thầm lặng. Khi một người lính ngã xuống chiến trường, họ có thể có tên trên bia mộ. Khi một gia đình tị nạn chìm xuống biển, tên tuổi của họ biến mất hoàn toàn khỏi mọi hệ thống sổ sách. Đó là lý do vì sao tại nhiều quốc gia như Úc, Canada hay Mỹ, các đài tưởng niệm thuyền nhân luôn nhấn mạnh vào sự hy sinh thầm lặng của hàng trăm nghìn người vô danh dưới lòng đại dương. /.  

Mới đây, tân Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Tô Lâm đã dõng dạc tuyên bố: "Mục tiêu cao nhất, đích đến cuối cùng là Nhân dân được hưởng thành quả". Một câu nói nghe qua tưởng chừng đầy nhân văn, nhưng với người dân Việt Nam, nó chẳng khác nào một gáo nước lạnh tạt thẳng vào thực tại phũ phàng. Nếu "thành quả" là một khái niệm trừu tượng, thì cuộc đời của ông Tô Lâm chính là minh chứng sống động nhất cho việc "hưởng thụ" đã đạt đến mức thượng thừa. Trong khi ông Lâm hô hào về "thành quả cho nhân dân", hãy nhìn xem ai đã cán đích trước: Ẩm thực đế vương: Thế giới chưa quên miếng "thịt bò dát vàng" tại London giá hàng nghìn đô-la mà ông thản nhiên há miệng đón nhận giữa lúc đồng bào quốc nội đang oằn mình trong đại dịch Covid-19, ngăn sông cấm chợ, thiếu từng mẩu bánh mì. Đó có phải là "thành quả" mà ông muốn nhân dân hướng tới? Đời sống quý tộc: Con cái du học tại những ngôi trường đắt đỏ nhất nước Anh, nhà triệu đô, xe hơi tiền tỷ, và những chiếc đồng hồ hiệu trị giá bằng cả đời người nông dân làm lụng. Rõ ràng, ông Tô Lâm đã thực hiện đúng tôn chỉ: "Làm theo năng lực (đàn áp), hưởng theo nhu cầu (xa xỉ)". Ông đã chạm tay vào "Thiên đường Xã hội Chủ nghĩa" từ lâu, trong khi nhân dân vẫn đang loay hoay ở "trạm chờ" đầy khói bụi./. Theo Nhật Ký Yêu Nước.

Hoàng Trường   Khi danh sách ứng viên đã được sàng lọc từ trước, nhân sự đã được quyết định trong nội bộ và kết quả gần như ai cũng đoán được, “ngày hội non sông” chỉ còn là một nghi thức chính trị được lặp lại theo chu kỳ.   Mùa bầu cử   Thế là lại đến mùa. Mùa cờ đỏ phấp phới trên các cột điện, mùa băng rôn khẩu hiệu căng ngang các con đường, mùa loa phường bỗng nhiên trở nên cần mẫn lạ thường. Từ đầu phố đến cuối ngõ, từ nhà máy đến khu tập thể, thiên hạ được nhắc nhở rằng một sự kiện trọng đại sắp xảy ra: Ngày hội non sông.   Người ta chuẩn bị cho ngày hội ấy bằng tất cả sự long trọng quen thuộc. Cờ được treo cao hơn, khẩu hiệu được in nhiều hơn, còn các bản tin trên báo đài thì vui vẻ đến mức tưởng chừng cả dân tộc đang nôn nao chờ một cuộc đổi đời lớn lao. Ai chưa biết đi bầu sẽ được nhắc đi bầu. Ai quên ngày bầu sẽ được nhắc nhớ. Và ai còn lơ mơ không hiểu bầu để làm gì thì ít nhất cũng hiểu rằng đi bầu là rất… nên đi.   Chỉ có điều, giữa cái không khí rộn ràng ấy, nhiều người lại có một cảm giác lạ lùng: Vở kịch này hình như mình đã xem ở đâu rồi. Không những đã xem, mà còn nhớ rõ cả kịch bản, nhân vật, thậm chí cả đoạn kết.   Bởi vì trong cái ngày hội mà thiên hạ đang chuẩn bị nô nức ấy, có một sự thật giản dị: Kết quả dường như đã có từ trước khi lá phiếu đầu tiên được bỏ vào thùng.   Một “ngày hội” routine   Chỉ cần nhìn vào truyền thông chính thống là có thể thấy bức tranh quen thuộc của mỗi kỳ bầu cử. Cờ hoa rực rỡ, băng rôn khẩu hiệu giăng khắp nơi, loa phường liên tục nhắc nhở cử tri về “quyền và nghĩa vụ thiêng liêng của mình”.   Những cụm từ quen thuộc lại xuất hiện dày đặc: “Công tác chuẩn bị cho ngày bầu cử đã cơ bản hoàn tất” (1), “cử tri nô nức chờ ngày hội lớn,” “toàn dân sẵn sàng đi bầu” (2). Ở các khu phố, cán bộ đi từng nhà phát phiếu. Ở các khu công nghiệp, công nhân được tổ chức đi bỏ phiếu theo ca. Các tổ dân phố liên tục nhắc nhở người dân tham gia bầu cử (3).   Những sáo ngữ như “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” – từng được sử dụng trong thời kỳ chống dịch Covid-19 – nay đâu đó lại được dùng cho công tác vận động bầu cử.   Nhưng thực tế ở nhiều nơi lại diễn ra theo một kịch bản quen thuộc khác. Trong một gia đình 5–6 người, mọi lá phiếu được gom lại cho một người mang ra điểm bầu cử. Người này chỉ cần gạch vài cái cho xong thủ tục. Nhiều cử tri thậm chí không biết những người trong danh sách ứng cử là ai.   Một cuộc bầu cử mà cử tri không biết rõ ứng viên, không có tranh luận chính trị, các ứng viên không cần công khai chương trình hành động và không có cạnh tranh thực sự – thì khó có thể gọi đó là sự lựa chọn của cử tri.   “Đảng cử, dân bầu”   Trong lý thuyết hiến pháp, Quốc hội Việt Nam được gọi là “cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.” Nhưng trên thực tế, cơ chế lựa chọn ứng viên đã định hình kết quả từ trước khi cử tri đặt bút.   Quy trình “hiệp thương” do Mặt trận Tổ quốc tổ chức gồm nhiều vòng sàng lọc nhằm lựa chọn các ứng viên “đủ tiêu chuẩn.” Trước khi người dân được nhìn thấy danh sách cuối cùng, danh sách ấy đã đi qua nhiều lớp kiểm soát.   Kết quả là: Đa số áp đảo ứng viên là đảng viên, số người ngoài đảng rất ít, người tự ứng cử gần như không có cơ hội lọt vào danh sách cuối cùng. Nói cách khác, cử tri không chọn người họ muốn – họ chỉ chọn trong số những người đã được chọn sẵn.   Vì thế mới có câu nói cửa miệng được cử tri nhắc lại với ý mỉa mai: “Đảng cử, dân bầu.” (4)   Quyền lực chỉ trên giấy   Theo Hiến pháp, Quốc hội có quyền lập pháp, quyết định nhân sự cấp cao, giám sát chính phủ và thông qua các dự án quốc gia lớn.   Nhưng cơ chế quyền lực thực tế lại vận hành theo một trật tự khác.   Trước mỗi kỳ họp Quốc hội, các quyết định quan trọng thường đã được định hướng trong các hội nghị của đảng. Nhân sự lãnh đạo nhà nước – từ chủ tịch nước, thủ tướng đến chủ tịch Quốc hội – thường đã được xác định trước trong nội bộ.   Quốc hội sau đó thực hiện bước cuối cùng: Bấm nút thông qua.   Thực tế lập pháp cũng phản ánh điều này. Phần lớn các dự luật không phải do đại biểu Quốc hội đề xuất mà do chính phủ soạn thảo và trình lên. Quốc hội chủ yếu thảo luận, chỉnh sửa và thông qua.   Vì thế, nhiều nhà quan sát cho rằng cơ quan lập pháp ở Việt Nam chỉ mang tính hình thức nhiều hơn là một trung tâm quyền lực độc lập (5).   Những lá phiếu tín nhiệm… nhưng không có “bất tín nhiệm”.   Một ví dụ đặc biệt cho thấy tính chất hình thức của quyền giám sát là cơ chế bỏ phiếu tín nhiệm.   Ở nhiều quốc gia, cơ chế này chỉ có hai lựa chọn: Tín nhiệm hoặc bất tín nhiệm. Nhưng tại Việt Nam, hệ thống được thiết kế thành ba mức: Tín nhiệm cao; tín nhiệm; và tín nhiệm thấp (6).   Điều đáng chú ý là không có lựa chọn “bất tín nhiệm”.   Cách thiết kế này khiến việc bỏ phiếu tín nhiệm trở thành một hình thức đánh giá mềm mại, khó dẫn tới hậu quả chính trị thực sự.   Bầu cử 15 tháng 3: Thay đổi kỹ thuật, không thay đổi bản chất   Kỳ bầu cử năm nay diễn ra vào 15/3, sớm hơn thông lệ tháng 5.   Việc thay đổi thời điểm được giải thích là để rút ngắn các thủ tục nhân sự giữa Quốc hội cũ và Quốc hội mới. Điều này giúp tránh việc Quốc hội phải bầu một bộ máy lãnh đạo tạm thời rồi vài tháng sau lại bầu lại chính những người đó.   Về mặt kỹ thuật quản trị, đây có thể là một điều chỉnh hợp lý. Nhưng nó không thay đổi bản chất của hệ thống bầu cử. Danh sách ứng viên vẫn được sàng lọc trước. Cơ cấu đại biểu vẫn được phân bổ theo định mức. Và các vị trí lãnh đạo chủ chốt vẫn đã được xác định từ trước trong nội bộ đảng (7).   So với bầu cử ở các nền dân chủ   Trong các nền dân chủ cạnh tranh, bầu cử là một cuộc đấu chính trị thực sự. Các đảng phái và ứng viên phải tranh luận công khai, trình bày chương trình hành động, vận động cử tri và chấp nhận rủi ro thất bại. Không ai có thể biết trước kết quả cho đến khi lá phiếu cuối cùng được kiểm.   Một tổng thống có thể thất cử. Một thủ tướng có thể mất đa số trong quốc hội. Một đảng cầm quyền có thể bị cử tri thay thế chỉ sau một đêm bầu cử. Chính sự không chắc chắn của kết quả mới là linh hồn của các cuộc bầu cử dân chủ.   Ngược lại, trong một hệ thống mà danh sách ứng viên đã được sàng lọc, thậm chí là ấn định từ trước, nhân sự lãnh đạo đã được quyết định trong nội bộ và kết quả gần như được dự đoán từ đầu, thì lá phiếu của cử tri khó có thể thay đổi cục diện chính trị.   Khi đó, bầu cử không còn là một cuộc cạnh tranh quyền lực, mà chỉ còn là một nghi thức hợp thức hóa quyền lực đã được áp đặt.   “Một tấn trò đời”   Có lẽ vì vậy mà nhiều người gọi kỳ bầu cử này – cũng như bao kỳ trước – chỉ là một “tấn trò đời” kiểu Balzac. Chính trị Việt Nam vận hành như một vở kịch, trong đó mỗi cá nhân mang một chiếc mặt nạ. Và phía sau các vai diễn ấy thường là những động cơ rất trần trụi: Lợi ích, danh vọng, dục vọng, cũng như khát vọng thăng tiến.   Nếu có thể “chích một giọt máu để xét nghiệm” đối với một đại biểu quốc hội nào đó trúng cử thì đúng như nhà thơ Nguyễn Duy từng mô tả, trong đó sẽ có “tí trí thức – tí thợ cày – tí điếm – tí con buôn – tí cán bộ – tí thằng hề – phật và ma… mỗi thứ tí ti…” (9)   Và cờ hoa vẫn rực rỡ. Khẩu hiệu vẫn vang lên. Các bản tin vẫn vui vẻ tường trình về “ngày hội non sông.” Nhưng đằng sau sân khấu ấy, cấu trúc quyền lực thực sự đã được định hình từ trước.   Khác với các cuộc bầu cử đúng nghĩa, lá phiếu của cử tri có thể làm thay đổi chính phủ hay nội các. Còn trong một cuộc bầu cử mang tính nghi lễ, lá phiếu chỉ làm một việc đơn giản hơn nhiều: Xác nhận một kết quả đã được quyết định từ trước.   Và vì thế, với không ít người, cuộc bầu cử Quốc hội 15/3 chỉ đơn giản là một sự kiện mà “chưa bầu đã có kết quả”./.

Nguyen Ngoc Chu MÀU HỒNG VÀ MẶT KHUẤT Khu vực TP.HCM cần không chỉ một sân bay Tân Sơn Nhất mà cần các sân bay khác nữa. Nhưng sự xây dựng sân bay Long Thành vào năm 2021 có 5 day dứt đá tảng: (1) Chưa khai thác hết khả năng của sân bay Tân Sơn Nhất và Biên Hoà. (2) Sử dụng quá nhiều đất đai. Chỉ cần không quá 1500 héc ta nhưng lại chiếm đến 5000 héc ta. Đây là do đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Nếu là đất tư nhân, đã không thể mua được 5000 héc ta cho dự án sân bay. Nên nhớ đến trường hợp sân bay Narita của Nhật Bản – có các hộ nông dân kiên quyết không chịu di dời. Một số mảnh đất nhỏ nằm ngay trong khu quy hoạch sân bay không thể giải tỏa hoàn toàn. Đường băng số 2 (Runway ban đầu phải xây ngắn hơn thiết kế. Đường lăn và bố cục tổng thể bị lệch, uốn vòng để tránh khu đất của người dân không chịu rời đi. (3) Vốn đầu tư bị đẩy lên quá cao, lãng phí tiền đầu tư xây dựng. Với các nước trong khu vực các sân bay có công suất tương tự, vốn đầu tư chỉ trong khoảng 5-8 tỷ USD, nhưng dự toán của Long thành lên đến 16 tỷ USD. (4) Thiết kế khuyết tật. Chưa có các kết nối hợp lý với hạ tầng giao thông, đường bộ, đường sắt, đường tàu điện ngầm, với thành phố, Tân Sơn Nhất và phụ cận. (5) Khởi công chưa đúng thời điểm, trong lúc nguồn lực còn thiếu, là chưa tối ưu hoá việc sử dụng nguồn vốn. Tại sao tồn tại các khiếm khuyết lớn như vậy mà dự án vẫn được cấp tốc triển khai? Có nhiều nguyên nhân, trong số đó có “nghệ thuật tô hồng” và lobby, được thúc đẩy bởi các mục đích che dấu. Để thuyết phục phê duyệt ngay dự án sân bay Long Thành, phải nói đến hạn chế sân bay Tân Sơn Nhất. Nào là 2 đường băng gần, không thể cắt hạ cánh đồng thời. Nào là không thể mở rộng lên phía Bắc. Rằng muốn đạt công suất 50 triệu hành khách/năm cần đầu tư thêm 9,5 tỷ USD. Trong khi đó chỉ đầu tư chưa đến 5 tỷ USD cho sân bay Long Thành giai đoạn 1 đã có thêm 25 triệu hành khách/năm. Trong thực tế, thì để mở rộng sân bay Tân Sơn Nhất lên 60 triệu hành khách năm, chỉ cần đầu tư thêm không quá 1 tỷ USD. Và có thể mở rộng công suất sân bay Tân Sơn Nhất lên 70-80 triệu hành khách/năm. Bởi vì đất nước cần phát triển nhưng đang thiếu vốn, nên mới cần tận dụng tối đa công suất sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Biên Hoà, rồi sau mới xây sân bay Long Thành và các sân bay khác nữa. Không phải không có tầm nhìn, mà là hấp tấp vội vã. Cũng như vậy, các sân bay như Gia Bình, sân bay Ninh Bình, sân bay thứ 2 của Hà Nội phải ra đời đúng thời điểm. Chạy đua địa phương, bộ ngành và tập đoàn trong xây dựng các công trình hạ tầng giao thông, công cộng – không thể theo phong trào, mà phải dựa vào nhu cầu thực tiễn. Càng không thể dùng dự án để giữ đất. Nhưng vấn đề “dìm sân bay Tân Sơn Nhất” và “tô hồng cho sân bay Long Thành”, tiếc thay không đơn lẻ. Chiến lược đó đang được áp dụng mạnh mẽ cho đường sắt cao tốc Bắc Nam (ĐSCTBN). Năm 2019, khi Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) đề xuất phương án (PA) thứ hai ĐSCTBN chở khách tốc độ 200 – 250 km/h và chở hàng 120 – 150 km/h với tổng mức đầu tư khoảng 26-32 tỷ USD, đối trọng lại phương án chỉ chở khách 350 km/h của Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) có tổng đầu tư 58,7 tỷ USD, nhiều người đã thở phào nhẹ nhõm. Các báo, trong đó có VietnamNet (trong chủ đề “Vì Việt Nam hùng cường”) và VnExpress (trong chủ đề “Góc nhìn”) đã đăng nhiều bài phân tích về ĐSCTBN. Đa số đã chỉ ra lợi thế vượt trội của phương án do Bộ KH&ĐT đề xuất. Phương án tốc độ 250 km/h chở khách và 120 – 150 km/h chở hàng đã được Hội đồng thẩm định nhà nước và tư vấn nước ngoài ủng hộ. Nhưng đột ngột “gió đổi chiều”. Tất cả dừng lại. Không thấy truyền thông viết về phương án của Bộ KH&ĐT và HĐTĐNN cùng tư vấn nước ngoài nữa, mà xuất hiện các bài đề cao lợi ích của phương án 350 km/h. Chỉ nêu ra hai ví dụ: a/ Chi phí xây dựng PA 350 km/h cao hơn hơn PA 250 km/h chỉ 8-9% [1].  Trên thực tế, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2014): “High-Speed Railways in China: A Look at Construction Costs” thì tuyến 350 km/h thuần khách có chi phí cao hơn 25-30% so với tuyến 250 km/h hỗn hợp. Trong các nguyên nhân có: Bán kính cong lớn hơn; Độ dốc thấp hơn; Tỷ lệ cầu cạn/hầm cao hơn; Yêu cầu nền móng cứng hơn và Hệ thống điện & tín hiệu cao cấp hơn. Lấy ví dụ trường hợp thực tế Trung Quốc. Tuyến 250 km/h: Yinchuan – Xi’an (250 km/h) có giá thành khoảng 20-22 triệu USD/km. Trong khi tuyến 350 km/h Bắc Kinh – Thượng Hải có giá thành khoảng 30-33 triệu USD/km. Chênh lệch khoảng 35-50%. Chưa nói là nếu tốc độ 350 km/h thiết kế chở hàng thì giá thành còn cao nữa. Còn theo nguồn của Tây Ban Nha, từ báo cáo của Administrador de Infraestructuras Ferroviarias (ADIF) và High Speed Rail Atlas (UIC): 250 km/h hỗn hợp: 12-18 triệu Euro/km; 300-350 km/h thuần khách: 20-28 triệu Euro/km. Chênh lệch 30-50%. b/ Tốc độ 350 km/h thu hút 12,5% lượng khách cao hơn so với tốc độ 250 km/h [1]. Giá vé càng cao, lượng khách càng ít. Chỉ trong một số trường hợp ngoại lệ hy hữu mới có điều ngược lại. Việt Nam là nước có thu nhập thấp, giá vé tàu cao tốc 350 km/h rất đắt. Lấy đâu ra căn cứ để nói PA 350 km/h thu hút 12,5% lượng khách cao hơn PA 250km/h? Thực hư thế nào? Lấy đoạn liên tỉnh ngắn như Hà Nội – Vinh 300 km. Tàu 350 km/h mất 1h, thí dụ giá vé 600 ngàn đồng, tàu 250 km/h mất 1 h 25 phút, giá vé 400 ngàn đồng. Chênh lệch 25 phút mà giá vé gấp rưỡi, đa số người dân thu nhập thấp và trung bình lẫn cả khá đều chọn tàu tốc độ 250 km/h. Như vậy các đoạn liên tỉnh tàu tốc độ 250 km/h sẽ có lượng khách áp đảo so với 350 km/h. Tuyến Hà Nội – Tp HCM 1541 km, tốc độ 350 km/h chạy 5 tiếng, thí dụ giá vé 1,8 triệu; tàu 250 km/h mất 7h, vé 1,2 triệu. Chênh lệch 2 tiếng mà giá vé tăng 150%, thêm 600.000 đồng, đa số người dân cũng sẽ chọn tàu 250 km/h. Vậy tàu 350 km/h thu hút đông khách hơn tàu 250km/h trong trường hợp nào? Với lợi thế ngắn hơn 2 giờ, tàu 350 km/h sẽ thu hút một bộ phận khách hàng trong nhóm người thu nhập cao, cần thời gian cho công việc. Nhưng nhóm khách hàng này chỉ chiếm khoảng 10% lực lượng lao động. Hơn thế nữa, đối với 10% lực lượng lao động này, tàu 350 km/h phải đối mặt với sự giành giật gay gắt của khuyến mại hàng không và hàng không giá rẻ. Cho nên không thể kết luận tàu 350 km/h thu hút 12,5% khách hàng cao hơn so với tàu 250 km/h một cách phiến diện như vậy. Lấy một phân khúc khách hàng hẹp để kết luận chung cho tất cả chỉ là cách tô hồng nguy hiểm cho PA 350 km/h. DỮ LIỆU MÔ PHỎNG Thử đưa ra dữ liệu mô phỏng cho PA 250 km/h hỗn hợp và 350 km/h thuần khách. Tàu 350 km/h vừa chở khách vừa chở hàng chưa có nước nào xây dựng vì không an toàn. Ngay Trung Quốc, nước sở hữu công nghệ tiên tiến bậc nhất, nhiều tuyến ĐSCT nhất, cũng chưa có tuyến nào tốc độ 350 km/h vừa chở khách vừa chở hàng. Châu Âu, Nhật, Mỹ đều chưa có. Việt Nam cần loại trừ PA này. Còn dùng tàu 350km/h chở khách để chở hàng nhẹ, thì đó không phải là tàu chở hàng contener nặng theo nghĩa kinh điển mà thế giới chấp nhận. Giả thiết GDP tăng như sau: 2024 – 2035: 8%/năm; 2036 – 2045: 7%/năm, 2046 – 2055: 6%/năm, 2056 -2095: 5%/năm (đây là giả thiết lý tưởng); ĐSCTBN đưa vào khai thác năm 2035. 2.1. PA 250 km/h hỗn hợp  Thêm các giả thiết sau đây (1) Tổng vốn đầu tư 35 tỷ USD. Suất đầu tư: 35 tỷ USD/ 1541 km = 22,7 1 triệu USD/km. Theo báo cáo tài chính China State Railway Group và dữ liệu dự án công bố công khai, suất đầu tư các tuyến Trung Quốc giai đoạn 2018-2024 cho 250 km/h hỗn hợp như sau: Yinchuan -Xi’an (618 km, 250 km/h): khoảng 20-22 triệu USD/km Hefei -Anqing (360 km, 250 km/h): khoảng 18-21 triệu USD/km. Như vậy suất đầu 35 tỷ USD là hoàn toàn có cơ sở. Nó gần với đánh giá của Bộ KH&ĐT trong khoảng 26-32 tỷ USD. (2) Lãi vay 3% cho 30 năm. (3) Hành khách 15 triệu hành khách năm 2035 cho tuyến Hà Nội –TP.HCM. Giá vé 60 USD. Trục HN-TP.HCM năm 2024 có khoảng 15-17 triệu khách/năm. GDP tăng 8%/năm đến năm 2035 tăng khoảng 2,16 lần. Hệ số vận tải hành khác liên tỉnh theo ADB và WB co giãn trong khoảng 1,2-1,5. Lấy trung bình 1,3 và 16 triệu khách hiện tại, thì tới năm 2035 nhu cầu vận tải tăng 2,7 lên 43 triệu khách. Với tốc độ GDP tăng liên tục 8%/năm, đến năm 2035 GDP/đầu người đạt khoảng 10.000 USD, thì giá vé Hà Nội – TP.HCM cho tàu tốc độ 250 km/h ở mức 60 USD/vé sẽ được số đông chấp nhận. Với giá này, với thời gian khoảng 7 h, lại có thể đi đêm, ngày nên sẽ ấy 30-35% thị phần hàng không, 70-80% đường sắt cũ, 30-40% đường bộ và thu hút khách hàng mới. Nên, rất thực tế là có thị trường từ 14-17 triệu khách/năm. Giá vé 60 USD, khoảng 0,039 USD/km là giá vé rẻ. So với các nước như Trung Quốc: 0,04-0,06 USD/km và Tây Ban Nha: 0,1-0,14 USD/km đều thấp hơn khá nhiều. Mức hoà vốn cho giá vé này khoảng 60% số ghế. Như vậy doanh thu vận chuyển hành khách từ hai đầu cuối sẽ là: 15 triệu x 60 USD = 900 triệu USD. – 26 triệu khách liên đoạn. Giá trung bình 0,045 USD/km. Lượng khách ga đầu – ga cuối năm 2035 là 15 triệu. Thống kê quốc tế cho thấy lượng khách liên đoạn chiếm khoảng 60-70% tổng số khách. Con số 26 triệu khách chiếm khoảng 64% tổng khách 41 triệu. Cự ly trung bình để tính khách liên đoạn là 350 km. Đơn giá trung bình cho khách liên đoạn là 0,045 USD/km. Đơn giá thực tế Trung Quốc/ châu Âu cho tàu 250 km/h trong khoảng 0,045 – 0,065 USD/km. Lấy tối thiểu là 0,045 USD/km. Số lượng hành khách liên đoạn – km (PKM): 26 triệu x 350 km = 9,1 tỷ km/năm; Doanh thu liên đoạn năm 2035: 9,1 tỷ x 0,045 USD = 409,5 triệu USD/năm Như vậy tổng doanh thu hành khách vào năm đầu khai thác 2035 sẽ là: 900 triệu USD + 409,5 triệu USD = 1 tỷ 309,5 triệu USD. (4) Hàng hoá Một cách thận trọng ước lượng hàng hoá 2 đầu cuối vào năm 2035 là 40 triệu tấn thuộc phần đường sắt. Dự báo này dựa trên các dữ liệu cụ thể sau: Hiện tại, vận tải hàng Bắc-Nam, đường bộ chiếm khoảng 1,3-1,5 tỷ tấn/năm còn đường sắt chiếm khoảng 5-6 triệu tấn/năm, tương đương 170-220 triệu tấn/năm. Tuyệt đại đa số hàng hoá đi bằng đường bộ và đường biển. Trục chính Bắc – Nam của đường sắt chỉ vận chuyển 3-4 triệu tấn/năm. Tỷ phần vận tải hàng hoá Việt Nam vô cùng bé, chỉ chiếm khoảng 0,5% trọng lượng và khoảng 4-5% tấn/km. Số liệu tương ứng của Trung Quốc là 14-18% tấn/km và EU trong khoảng 16-18% tấn /km, còn Hoa Kỳ là 27-30% tấn/km. Với tốc độ tăng GDP 8%/năm, đến năm 2035 quy mô kinh tế tăng khoảng 2,16 lần. Độ co giãn vận tải theo GDP thường là 1,1-1,3, lấy trung bình 1,2. Với 200 triệu tấn hiện nay, với mức tăng trưởng như vậy, vào năm 2035 có thể đạt con số 500 triệu tấn (2,16 x 1,2 làm tròn = 2,5; 2, 5x 200 triệu tấn = 500 triệu tấn). Khi có tuyến đường sắt tốc độ 120-150 km/h, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nó có thể chiếm 8-15% thị phần trục dài. Lấy 8% của 500 triệu tấn, cho ta con số 40 triệu tấn. Đây là tính toán thận trọng. Chỉ cần tăng lên 12% sẽ là 60 triệu tấn. Điều này rất khả thi khi tuyến vận tải đường sắt Bắc Nam tốc độ cao ra đời, tổ chức logistics container tối ưu, vận chuyển nhanh, giá thấp. Tiếp theo cần xác định giá cho tấn–km. theo thực tế của Trung Quốc là nước có giá thành vận tải hàng hoá thuộc nhóm thấp, thì với tàu 250 km, có tốc độ tàu hàng trong khoảng 120-150km/h, giá thành vận chuyển 1 tấn-km, thì ở Trung Quốc dao động trong khoảng 0,03-0,04 USD, và châu Âu dao động trong khoảng 0,035 – 0,065 USD/tấn-km (IFT- International Transport Forum: “Cost Efficiency in Freight Transport”). Với tuyến Hà Nội – TPHCM lấy giá trung bình 0,04 USD/tấn-km. Giá này cạnh tranh tốt với giá vận tải ô tô hiện đang trong khoảng 0,065-0,09 USD/tấn-km. Như vậy, với dự báo thận trọng 40 triệu tấn năm, doanh thu từ vận tải hàng hoá của hai đầu cuối vào năm 2035 sẽ là: 40 triệu tấn x 1541 km x 0,04 USD = 2tỷ 465 triệu USD (làm tròn). – Hàng hoá liên đoạn: Vận chuyển hàng liên tỉnh là một khâu rất quan trọng. Với dự báo hàng hai đầu cuối là 40 triệu tấn, theo thực tiễn của các nước như Trung Quốc, Nhật Bản, thì lượng hàng liên đoạn chiếm khoảng 40-60% lượng hàng hai đầu cuối. Từ đó suy ra, vào năm 2035, lượng hàng hoá liên đoạn trung bình khoảng 20 triệu tấn. Khoảng cách liên đoạn là 400 km. Khoảng cách này không cạnh tranh với xe tải ở khoảng cách dưới 200 km, phù hợp với vận chuyển container giữa các trung tâm vùng, và phù hợp với thực tiễn logistics 250-600 km. Như vậy, doanh thu từ vận chuyển hàng hoá liên đoạn vào năm 2035 sẽ là: 20 triệu tấn x 400 km = 8 tỷ tấn–km x 0,04 USD = 320 triệu USD. Tổng doanh thu từ vận chuyển hàng hoá vào năm 2035 dự báo sẽ là: 2 tỷ 465 triệu USD + 320 triệu USD = 2 tỷ 785 triệu USD. (5) Kết quả năm đầu khai thác 2035 – Tổng doanh thu năm đầu (2035) 1,3095 tỷ USD (khách) + 2,786 tỷ USD (hàng) = 4,0955 tỷ USD – Chi phí vận hành và bảo trì (O&M) 3% = 1,05 tỷ USD – Trả nợ: 1,79 tỷ USD – Kết quả 2035: 4,0955 tỷ USD – 1,05 tỷ USD – 1,79 tỷ USD = 1,255 tỷ USD (lãi) PA 250 km/h cho lãi ngay từ năm đầu khai thác, không cần nguồn tiền dự phòng để bù lỗ. Với các giả thiết tăng GDP đã nêu, lượng khách và hàng sẽ tăng như sau: Khách: 7,7% (2035–45) Hàng: 6,3% (2035–45) Sau khi trừ O&M và trả nợ: Năm – Lãi năm đó (tỷ USD) – Lũy kế (tỷ USD) Lợi nhuận lũy kế 2095: khoảng 1.150 tỷ USD (2) PA 350 km/h chở khách và chở hàng nhẹ Tổng mức đầu tư 61 tỷ USD Vay lãi suất 3%/năm cho 30 năm 10 triệu hành khách năm 2035 cho tuyến Hà Nội -TP.HCM. Giá vé 90 USD. Năm 2024: Đường bay HN–TP.HCM ~ 9–10 triệu lượt/năm. Tổng khách trục Bắc-Nam (bay + tàu + xe) ~15-18 triệu. Với giả thiết GDP 2025-2035 tăng 8%/năm bằng khoảng 2,16 lần. Nhu cầu vận tải hành khách thường tăng ≈ 1,1 × GDP bằng khoảng 2,3 lần. Như vậy trục Hà Nội – TP.HCM vào năm 2035 sẽ có khoảng 20 -25 triệu khách. Nhu cầu vận tải tăng khoảng 2,3 lần, đạt khoảng 25 triệu khách vào năm 2035. Với giá vé bằng 75% giá vé máy bay, giả thiết là 75 USD, tàu 350 km/h với thời gian 5 h, có thể có 10 triệu khách vào năm 2035 chiếm 40% thị phần. Giá vé 90 USD dự kiến bằng 75% vé máy bay giá rẻ (100 USD). 15 triệu hành khách liên đoạn: Vì giá vé cao, khách liên đoạn thường chiếm 55-60% tổng số khách. Khách hai đầu cuối chiếm 35-40% số khách. Lấy thống kê tích cực 60% thì có 15 triệu khách liên đoạn. Khoảng cách trung bình liên đoạn vẫn giữ như phương án 250km/h là 350 km. Đơn giá trung bình cho khách liên đoạn là 0,067 USD/km, trong khoảng đánh giá quốc tế 0.06-0,07 USD/km cho tàu cao tốc 320-350km/h. Số lượng hành khách liên đoạn–km: 15 triệu x 350 km = 5,25 tỷ km/năm. Doanh thu hành khách liên đoạn năm 2035: 5,25 tỷ x 0,067 USD = 351,75 triệu USD. Doanh thu chở hàng hoá nhẹ. Số liệu thống kê của Trung Quốc cho thấy chỉ dùng chở hàng hoá nhẹ giá trị cao (e-commerce, linh kiện điện tử, y tế), chạy ban đêm, toa chuyên dụng. Tỷ trọng chiếm 3-8% doanh thu hành khách. Áp dụng cho tuyến 1541 km Hà Nội-TP.HCM, doanh thu chở hàng giá trị cao như sau: 1-2 đoàn tàu đêm chuyên chở hàng nhẹ; 8-12 toa; 40-60 tấn/chuyến; 300-330 đêm/năm. Đơn giá 0,3 USD/tấn/km (Trung Quốc: 0,2-0,4 USD/tấn/km). 2 chuyến/ngày; 50 tấn/chuyến; 320 ngày/năm: 2 x 50 x 320 = 32000 tấn/năm x 1541 km = 49 triệu tấn/km x 0,3 USD = 14,7 triệu USD/năm. Làm tròn 15 triệu USD. Tổng doanh thu cho tàu 350 km/h: – Đầu cuối: 10 triệu khách x 90 USD = 900 triệu USD. – Liên đoạn: 352 triệu USD. – Hàng hoá: 15 triệu USD. – Tổng: 1,117 tỷ USD/năm Doanh thu năm 2035 Hành khách 2 đầu cuối: 0,90 tỷ USD. Hành khách liên đoạn: 0,35175 tỷ USD. Tổng doanh thu hành khách: 1,252 tỷ USD. Doanh thu hàng hoá: 0,015 tỷ USD. Tổng doanh thu 2035: 1,252 + 0,015 = 1,267 tỷ USD Chi phí vận hành và bảo dưỡng (O&M): 3,5% x 61 tỷ USD = 2,135 tỷ USD/năm Trả nợ vay, 61 tỷ, 30 năm, lãi suất vay 3%. Tiền trả hàng năm (annuity) ≈ 3,11 tỷ USD/năm Tổng chi phí năm 2035: 2,135 + 3,11 = 5,245 tỷ USD Kết quả năm 2035: Doanh thu: 1,267; Chi phí: 5,245; Lỗ 3,978 tỷ USD Diễn biến theo tăng trưởng Hệ số co giãn quốc tế: Khách = 1,1 × GDP; Hàng = 0,9 × GDP. Giai đoạn 2035-2045: Khách tăng 7,7%/năm; Hàng tăng 6,3%/năm. Khi nào hòa vốn vận hành? Để không bù lỗ cần doanh thu = 5,245 tỷ. Hiện tại thu được 1,267 tỷ cần tăng ~4,1 lần.Với tăng trưởng ~7,7%/năm: Thời gian cần ≈ 20-22 năm. Khoảng năm 2056-2058 mới bắt đầu hết lỗ vận hành. Tổng bù lỗ giai đoạn 2035–2057. Tính tích lũy: Tổng lỗ khoảng 60-70 tỷ USD (tương đương toàn bộ vốn đầu tư ban đầu). Hoàn vốn? Vì lỗ tích lũy ban đầu rất lớn (~65 tỷ), nên hoàn vốn thực sự vào khoảng 2075-2080. Tức 40-45 năm sau khai thác. Bảng mốc 5 năm (xấp xỉ) PA 350 km/h chở khách + hàng nhẹ sẽ lỗ rất lớn trong 20 năm đầu. Phải bù lỗ khoảng 65 tỷ USD, phụ thuộc vào trợ cấp của ngân sách. Thời gian hoàn vốn rất lâu khoảng 43 năm kể từ khi đưa vào vận hành 2035. TIẾNG KÊU CON QUỐC QUỐC  Dự án ĐSCTBN 350 km/h, nếu cố làm bằng được, thì Nhà nước phải bù lỗ hơn hai chục năm với khoảng tiền khổng lồ trong khoảng 65 tỷ USD cho đến khi hết bù lỗ. Và để hoàn vốn đầu tư và khoản tiền bù lỗ cần đến thời gian vận hành nhiều năm. Tất nhiên, cứ kéo dài vận hành, với GDP tăng trưởng dương, thu nhập nâng cao, lượng hành khách tăng dần, tất đến ngày hết bù lỗ rồi hoàn vốn. Chỉ là khoảng thời gian 30; 50 hay 70 năm. Trong khi đó phương án tốc độ 250 km/h chở khách và 120-150 km/h chở hàng chỉ có tổng vốn đầu không quá 35 tỷ, và có lời ngay từ năm đầu tiên khai thác. Thời gian hoàn vốn không quá 20. Vào khoảng năm 2075 khi PA 350 km có thể hoàn vốn thì PA 250 km đã cho con số lời luỹ kế cả trăm tỷ USD. Sau năm 2080, với tăng trưởng của vận tải hành khách và hàng hoá, PA 250 km/h mang đến khoản lời khoảng 20-24 tỷ USD/năm, trong khi PA 350 km/h cho con số tương ứng là 7-8 tỷ USD/năm. Các tính toán trên chỉ về dòng tiền mà chưa tính đến chiết khấu % để phản ánh giá trị hiện tại ròng (NPV) của tiền. 1 tỷ USD năm 2075 rất khác với 1 tỷ USD năm 2035. Cũng chưa đưa ra tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR – Internal Rate of Return). Chỉ số IRR cho PA 250km/h ước khoảng 8-9% cao hơn NPV 5%. Trong khi PA 350 km/h có IRR khoảng 3-4% thấp hơn chỉ số chiết khấu 5%, không đạt được mức kỳ vọng. Khi đưa suất chiết khấu 5% vào mô hình, kết quả thay đổi đáng kể. Có thể đưa các dữ liệu khác. Có thể chỉ ra những điều chưa chính xác, cần bổ sung hay phải thay đổi. Nhưng xuyên suốt, với các dữ liệu mang tính khoa học, kết quả mô phỏng sẽ đưa đến lợi thế tuyệt đối của PA 250 km/h. Dưới đây là bảng so sánh lũy kế lãi/lỗ (danh nghĩa, chưa chiết khấu) của hai phương án tại các mốc cách nhau 5 năm cho đến năm 2080. Đơn vị: tỷ USD, lũy kế từ năm 2035. Chỉ có bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia mới không thể đo bằng tiền bạc, và phải hy sinh cả xương máu. Còn các dự án xây dựng kinh tế phải dựa trên hiệu quả. Gần là bài học sân bay Long Thành. Xa là bài học Điện Biên Phủ. Quyết định của Đại tướng Võ Nguyên Giáp rút pháo ra, dừng phương án đánh nhanh thắng nhanh mà chuyển sang phương án đánh chắc, tiến chắc – không chỉ đưa đến chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ mà quan trọng nữa là bớt hy sinh xương máu đồng bào. Hãy dũng cảm xem xét lại phương án tốc độ cho ĐSCTBN. Gánh nợ tài chính, không chỉ kìm hãm sức phát triển của đất nước, mà còn trao cho các hế hệ sau gánh nặng nhọc nhằn. TÀI LIỆU DẪN [1] https://www.vietnamplus.vn/tong-muc-dau-tu-so-bo-cua-duong-sat-toc-do-cao-ba%/nămc-nam-vao-khoang-6734-ty-

Vũ Kim Hạnh SAU CUỘC HỌP “PHỔ BIẾN” NGHỊ ĐỊNH 46 CHIỀU QUA Khi tất cả doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm bị điểm huyệt, đứng hình, và 1.500 xe hàng bị tắc nghẽn toàn tuyến từ Nam chí Bắc thì Bộ Y triệu tập họp để…phổ biến nghị định 46. Tại sao đang cấp cứu mà không tháo gỡ lại đưa ra mục đích khó đỡ là…“phổ biến” nghị định. Phải thi hành ngay khi ban hành, mà sao từ 26/1 đến nay mới bắt đầu phổ biến. Và bây giờ, một văn bản hướng dẫn đang được gửi cho tất tần tật những tổ chức liên quan để góp ý, đọc rồi mới thấy càng hướng dẫn càng lộ ra mọi khó khăn, thấy sự tắc nghẽn thật sự đến từ nội dung các qui định chứ không chỉ từ thực thi. Tiếng kêu dậy đất. Mỗi giờ qua, mỗi ngày qua là thiệt hại của doanh nghiệp tăng khủng khiếp: toàn hàng tươi sống, hàng khó bảo quản, hàng date ngắn . Hàng bao gói sẵn thì toàn là hàng phục vụ mùa Tết, mùa kinh doanh, mùa mà doanh nghiệp dồn vốn dồn sức để gỡ bù cho những tháng sức mua suy giảm. Tính đến ngày 5/2/2026 mà thông quan được, không “thoát” được thì…chết. Vì các hãng logistic, các đại lý đều không thể nhận hàng. Dây thòng lọng đang siết dần: chi phí tăng - hàng hỏng- hàng lấy ra hết thời gian bán – vi phạm hợp đồng – vỡ nợ. Nghe doanh nghiệp than mà không biết nói sao, thật vậy, họ nói họ đang bị sang chấn, bị đánh úp, bị nướng trên lửa nhảy không kịp, bị dồn vào cửa tử, bị “trúng độc cấp tính"... THẤT VỌNG TOÀN TẬP. Sau cuộc họp “phổ biến” chiều qua, tôi gặp và đọc các tin nhắn của DN nói với nhau: Thất vọng toàn tập. Điều gì đã xảy ra? Cả 3 bộ, bộ Y Tế (cơ quan tổng hợp chuyên trách tham mưu về An toàn thực phẩm) cùng Bộ Nông nghiệp-Môi trường, Bộ Công Thương, những đồng tác giả tham mưu cho Phó Thủ Tướng ký nghị định 46 đều…tỏ ra hài lòng, tự khen nghị định CHẶT CHẼ đến hết lời. Không khen thì…làm sao chịu trách nhiệm tất cả sự thiệt hai khủng khiếp đang diễn ra? Cách họ “phổ biến” là: tắc nghẽn chỉ tạm thời, chỉ là vấn đề nhỏ thôi, do lỗi thực thi hơi chậm và chưa phối hợp tốt, giải quyết gần xong rồi. Quyền Cục trưởng nói lê thê, xong đến Thứ trưởng Bộ Y nói và…hết giờ. Không có một doanh nghiệp, một Hiệp hội nào được phát biểu. Lần này, tất cả các Ủy ban nhân dân các tỉnh thành đều bị lôi vô qui trình kiểm tra và…trong khi hàng núi công việc của tỉnh mới thành lập còn mênh mông, thì ai có thể nghiên cứu kịp thời để nắm hết qui trình và phân công các tổ chức quản lý và nắm hết nỗi khốn đốn khủng khiếp của doanh nghiệp? Đến giờ, ngoài 2 tỉnh Lao Cai và Tây Ninh là chính quyền tương đối sát, nhanh chóng tháo gỡ cho doanh nghiệp, còn thì các cơ quan quản lý ở các tỉnh còn chưa nắm hết thông tin. Các Bộ chỉ mới giải quyết một phần việc thông quan cho sản phẩm tươi sống còn THỰC PHẨM BAO GÓI SẴN hiện đang đứng hình. Vì sao? Phải chờ chỉ đạo của UBND cấp tỉnh chọn giao cho đơn vị Sở nào , những chỉ tiêu nào phải kiểm tra và chỉ định cơ sở kiểm nghiệm nào thực hiện việc kiểm nghiệm để đề xuất cấp giấy xác nhận chất lượng. Mà kiểm tra thì khác nghị định 15, nay phải kiểm tất (đọc danh mục các loại phải kiểm tra qui định mới mà rung mình , nhiều lắm, không thiếu món gì) và phải hiểu, nguyên liệu sản xuất, bao bì dùng cho sản xuất nội bộ cũng phải làm thủ tục công bố hoặc đăng ký công bố hợp quy theo nghị định 46 mới (vì thế mà lại tắc nghẽn không thông quan được vì các thủ tục này). Thời gian thông quan lại rất ngặt, chỉ kéo dài từ vài ngày đến tôi đa là 10-15 ngày thôi. Hiện giờ đã có thư kêu cứu của Hiệp Hội Sữa, HH bán lẻ, Am cham và hàng loạt Hiệp Hội khác sẽ họp khẩn cấp cùng kiến nghị với Thủ tướng. Thời gian sống sót cho những chuyến hàng hầu như chỉ còn…2 ngày, đến 5/2 là không còn kịp bán Tết. Tóm lại cái sự chặt chẽ lần này của NĐ 46 đã hết nấc.Tất cả tổ chức, tất cả hình thức, tất cả đối tượng, tất cả các yếu tố…đều phải tham gia cho chặt và thế là…đứng khựng hết, nhìn nhau. Đòi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm như cả thế giới đang làm rất hiệu quả chăng? Thì đây, NĐ 46 siết tất: cả tiền kiểm lẫn hậu kiểm luôn, bất chấp khả năng thực hiện. Mà mỗi khâu là phí, là tiền, là thời gian , là niềm tin, là …máu của doanh nghiệp. CHẶT HẾT MỨC MÀ CÓ KHẢ THI? Ngồi đối chiếu mới thấy tất cả qui định của NĐ 15 đều được nâng lên cao hơn, chặt hơn để thành 46. Vài ví dụ. NĐ 15 chỉ kiểm tra chỉ tiêu an toàn, thì 46 kiểm tra cả an toàn lẫn chất lượng. NĐ 15 miễn kiểm tra nguyên liệu, bao bì (vì đưa vào sản xuất ra thành phẩm thì lại kiểm tra lần nữa) nay 46 kiểm tra tất. Văn bản hướng dẫn ghi rõ, mỗi một từ là doanh nghiệp ngạt thở: thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm nhập khẩu . Mà phải theo đúng: phương thức, trình tự, thủ tục được qui định tại nghị định 46 này. Ba hình thức kiểm tra: kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường, kiểm tra giảm thì hầu hết đều được nâng cấp, cái gì NĐ 15 kiểm tra giảm thì 46 nâng thành kiểm tra thường và…cứ thế suy tiếp: từ kiểm tra hồ sơ nay thành cả kiểm tra hồ sơ lẫn thực trạng, từ kiểm tra có tỷ lệ nay kiểm tra tất… Hài nhất là 46 còn qui định bất chấp các tiêu chuẩn quốc tế mà DN đã đầu tư tiền của, nhân lực, thời gian mới lấy chứng nhận được (và tất cả đều được các tổ chức quốc tế cấp chứng nhận tái kiểm tra thường xuyên) thì nay đều…coi là không đủ thủ tục. Như DN sản xuất có tiêu chuẩn HACCP thì vẫn chẳng có nghĩa gì, nay vẫn phải được cấp chứng nhận là "cơ sở đạt an toàn thực phẩm" mới đủ thủ tục. Bạn không tin? Ai mà tin nỗi. Hãy đọc 46 để thấy điều quái lạ vậy mà cũng là sự thật đấy. Một doanh nghiệp hỏi tôi, vậy thì các sản phẩm nổi tiếng sản xuất ở Mỹ, ở Pháp…cũng phải được kiểm tra nhà máy tại chỗ để được cấp chứng nhận “cơ sở đạt an toàn thực phẩm” mới được thông quan sao? Hiện giờ, đó là qui định của 46. Còn làm sao để đi “xét tại chỗ” các nhà máy sản xuất ở các nước để cấp chứng nhận an toàn thực phẩm cho các sản phẩm thực phẩm nhập khẩu này thì…tôi cũng không hiểu nỗi cách thực hiện. Để xem. Để xem rồi WTO có đặt vấn đề với qui định này không? Một viên chức của một Bộ tham gia soạn thảo NĐ này khi nghe nói là 46 không miễn kiểm tra cho nguyên liệu có qui chuẩn dùng sản xuất nội bộ (ví dụ các phụ gia) thì ngớ ra và hỏi lại, có thật thế à? Từ vụ tắc nghẽn này, nhiều câu hỏi cơ bản cần được đặt ra mà hầu hết đều khó hiểu: vì sao vô số vụ sản xuất (trong nước) vi phạm an toàn thực phẩm nghiêm trọng đã và đang tấn công sức khỏe người tiêu dùng lại không bị kiểm tra mà nay tập trung vào hàng nhập khẩu? Vì sao qui định hàng loạt tổ chức vào qui trình này với đủ loại đối tượng, hình thức, yếu tố mà hoàn toàn bất ngờ, không hề có thông tin, chuẩn bị gì? Vì sao đi ngược thông lệ thế giới về kiểm tra an toàn (nhất là hoàn toàn bỏ qua giải pháp khoa học đang hết sức hiệu quả là “Quản lý rủi ro”) lại không được quan tâm để cho sự bất cập và thiếu trách nhiệm gây thiệt hại khôn lường cho DN, cho nền kinh tế đúng vào cao điểm kinh doanh quan trọng nhất năm và cũng đúng vào tháng bắt đầu thực hiện các nghị quyết sau Đại hội Đảng? Cơ sở của những qui định và thủ tục đầy phức tạp và bất cập này? Và hậu quả thì ai đền bù cho doanh nghiệp, cho toàn chuỗi cung ứng, cho sự mất niềm tin vào cách tổ chức, thực thi giai đoạn mới phải vươn mình và phát triển? CHẶT CHẼ phải đi đôi với TRÁCH NHIỆM và TÍNH KHẢ THI. Ai chịu TRÁCH NHIỆM về tình hình tắc nghẽn, gây hoang mang cho người kinh doanh khi họ muốn bắt đầu giai đoạn mới đầy hứng khởi sau Đại Hội?    

Trân Văn Từ đầu tháng đến nay, các lực lượng vũ trang trên toàn Việt Nam từ công an đến quân đội, kể cả địa phương quân cùng ra sức “sẵn sàng chiến đấu bảo vệ đại hội đảng”,  chứng tỏ sẽ sử dụng bạo lực để đè bẹp, dọn dẹp tất cả trở ngại khiến đại hội lần thứ 14 của đảng CSVN (từ 19/1/2026 đến 25/1/2026) không thể… “thành công tốt dẹp”! Nếu chịu khó dành thời gian xem thông tin, hình ảnh, các video clip hẳn có thể dễ dàng nhận ra, những hoạt động rầm rộ như vừa đề cập chẳng khác gì “răn đe” dân chúng, ngăn chặn ẩn họa. Đó cũng chính là bằng chứng cho thấy nhận thức của giới lãnh đạo đảng hiện nay lệch lạc tới mức đáng ngại. Tại sao tổ chức chính trị trước nay thường xuyên khẳng định được nhân dân tin yêu, tín nhiệm, nhất trí giao phó trọng trách quản trị – điều hành quốc gia và không đặt ra bất kỳ giới hạn nào về thời gian, lại sợ hãi nhân dân của mình tới mức như vậy? Nếu không nghi ngại thì vì lẽ gì phải “diễu võ, giương oai” tới mức khác thường như thế đối với sự kiện mà đảng CSVN ra rả khẳng định là đang tạo ra “không khí phấn khởi, tin tưởng được đông đảo nhân dân, nhân sĩ trí thức và thanh niên kỳ vọng”? Chẳng lẽ đảng đã nhận ra rằng, tổ chức chính trị của mình đã cũng như đang đắc tội với đồng bào nên mới yêu cầu cả công an lẫn quân đội phải luyện tập, phô diễn khả năng bảo đảm an ninh, an toàn trên phạm vi cả nước, tuyệt đối không để xảy ra vấn đề, vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự trong thời gian đảng tổ chức đại hội toàn quốc? Lẽ nào những cá nhân được lựa chọn tham gia đại hội đại biểu toàn quốc lần này đều là những kẻ… đại gian, đại ác, tự thấy, tự xếp chính họ vào loại… “trời không dung, đất không tha”, trăm họ oán hận tới mức có thể đứng dậy vấn tội bất kỳ lúc nào, thành ra lãnh đạo đảng đành lựa chọn những đơn vị tinh nhuệ nhất, đầy đủ trang thiết bị nhất, buộc các đơn vị với nhiều ngàn tinh binh này phải chuẩn bị trong một thời gian dài nhằm đối phó với nhiều tình huống giả định ở mọi cấp độ với hy vọng có thể bảo đảm an ninh, an toàn một cách tuyệt đối? Chuyện hệ thống chính trị, hệ thống công quyền tổ chức tuyên truyền rầm rộ, liên tục về hoạt động “bảo vệ Đại Hội 14,” hết “diễn tập,” đến “xuất quân,” phô diễn cho dân chúng tận mắt mục kích đủ loại thiết giáp, có loại gắn vài ba… đại liên, có loại chuyên rà-hủy bom mìn, có loại để đối phó với độc chất sinh hóa hay phục vụ tác chiến điện tử,… rồi hàng loạt xe cứu hỏa, cứu thương,… sẵn sàng ứng cứu số lượng nạn nhân ở mức… thảm họa thì còn bao nhiêu người dám tin Việt Nam là quốc gia thật sự… ổn định về… chính trị và thật sự là điểm đến không cần phải âu lo cho… an ninh, an toàn của cả tính mạng lẫn tài sản? Nếu không có ẩn họa, không âu lo, căng thẳng về khả năng không thể khống chế cục diện thì hà cớ gì phải thị uy?  

Trân Văn (Người Việt) Nếu không có biến cố nào đáng kể thì đúng hai tuần nữa đảng CSVN sẽ tổ chức đại hội lần thứ 14 (từ 19 đến 25 Tháng Giêng 2026) để bầu ra ban chấp hành trung ương (BCHTƯ) mới, ban bí thư mới, bộ chính trị mới và tổng bí thư mới. Tuy được xem là mới nhưng chắc chắn cả nhân sự lẫn đường lối của BCH TƯ đảng CSVN nhiệm kỳ mới vẫn thế – vẫn tiếp tục duy trì sự độc đoán về chủ trương, cực kỳ khắc nghiệt trong hành xử nhưng không bao giờ nhận lãnh trách nhiệm. Đề cập đến Việt Nam sau đại hội 14 của đảng CSVN, ông Tô Lâm tuyên bố đó sẽ là “kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” nhưng tổng bí thư BCH TƯ đảng nhiệm kỳ 13 không thể trưng ra bất kỳ yếu tố nào sẽ giúp tạo lập cái “mới” làm nền tảng “vươn mình.” Cho dù xác định “nhân sự” là then chốt của “kỷ nguyên mới,” hứa hẹn thiết lập bộ máy tập họp những cá nhân “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” để “đột phá vì dân” giúp xứ sở “vươn mình” nhưng tổng bí thư BCH TƯ đảng nhiệm kỳ 13 không chỉ hoan hỉ vì tạo ra, giành được một trong những suất là “trường hợp đặc biệt” để tiếp tục tham chính ở nhiệm kỳ sau, mà còn lờ đi trách nhiệm của chính ông ta cũng như BCH TƯ đảng nhiệm kỳ 13 khi lựa chọn – sắp đặt sai, cuối cùng phải khai trừ, cách chức, cho thôi chức vụ/nghỉ công tác theo nguyện vọng, thậm chí phải tống giam khoảng 30 thành viên BCH TƯ đảng, trong đó có bảy là ủy viên bộ chính trị, một là thành viên ban bí thư. Nếu BCH TƯ đảng nhiệm kỳ này không phạm hàng loạt sai lầm trong lựa chọn – sắp đặt nhân sự, hiện trạng kinh tế-xã hội không thảm thương, bế tắc như đang thấy! Bởi ông Tô Lâm và đồng đảng lặp đi lặp lại về “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm,” thực tế cho thấy họ liều lĩnh thế nào trong suy nghĩ, táo tợn thế nào trong hành động, trừ chịu trách nhiệm. xin giới thiệu một trong những trường hợp có thể dùng như ví dụ tham khảo về trách nhiệm. *** Đến giờ, mỗi khi bàn tới nhận thức về trách nhiệm cá nhân và sự tự trọng, tự xử, vẫn có khá nhiều người dẫn trường hợp tướng Hitoshi Imamura của quân đội Thiên Hoàng (sinh năm 1886, mất năm 1968). Imamura tốt nghiệp trường võ bị của Nhật và trong Thế Chiến II là chỉ huy nhiều đại đơn vị viễn chinh của Nhật ở khu vực Đông Á, Đông Nam Á: Tư lệnh Sư Đoàn 5 – trấn đóng ở Trung Quốc từ 1938 đến 1940. Tư lệnh Quân Đoàn 16 – xâm chiếm Indonesia lúc đó là thuộc địa của Hòa Lan (nay là Indonesia) hồi đầu 1942. Từ cuối 1942 là Tư lệnh Quân Đoàn 8 – đại đơn vị trấn đóng và đối đầu với Mỹ, Úc ở Tây Nam Thái Bình Dương, khu vực xảy ra rất nhiều trận huyết chiến, giành giật quyền kiểm soát Papua New Guinea, quần đảo Solomon, Vanuatu, Fiji, Tonga, Samoa,… cho đến khi Thế Chiến II kết thúc. Tuy chọn binh nghiệp làm lẽ sống nhưng Imamura không cực đoan, khắc nghiệt với đối phương và dân chúng các khu vực bị xâm chiếm như nhiều viên tướng khác của quân đội Thiên Hoàng trong Thế Chiến II (Tojo, Yamashita, Homma,…). Dân chúng Java (Indonesia) xác nhận khi Imamura là tư lệnh Quân Đoàn 16, binh lính Nhật không tra tấn, đánh đập họ như vẫn thường thấy ở các khu vực khác, quốc gia khác. Java dưới quyền kiểm soát của Imamura cũng là nơi quân chiếm đóng duy trì bộ máy hành chính địa phương chứ không giải tán, quân chiếm đóng trả tiền lương thực chứ không tịch thu bừa bãi. Còn các tù binh người Hòa Lan và Anh bị giam giữ tại Java khẳng định, vào thời điểm Imamura là tư lệnh quân chiếm đóng, khẩu phần tuy ít nhưng ổn định, một số sĩ quan, binh sĩ Nhật bị kỷ luật vì đánh đập tù binh. Theo một cựu tù binh người Hòa Lan: Điều đó là khác thường ở Đông Nam Á vào lúc ấy. Sau khi thu thập, đối chiếu dữ liệu, các sử gia nhận xét: Java là một trong số rất ít những khu vực dù bị Nhật chiếm đóng song tỷ lệ tử vong của tù binh thấp hơn trung bình. Một số sĩ quan là thuộc cấp của Imamura kể rằng, vị tướng này rất kiên định với những suy nghĩ như: Cai trị bằng trật tự sẽ hiệu quả hơn cai trị bằng cách tạo ra sự sợ hãi. Hoặc: Hủy diệt con người để chiến thắng sẽ tạo ra thù hận kéo dài nhiều thế hệ. Tháng Chín, 1945, theo lệnh của Thiên Hoàng, Imamura và binh sĩ Nhật đồn trú ở Rabaul (Papua New Guinea) đầu hàng quân đội Úc – lực lượng đại diện cho phe Đồng Minh. Sau đó, Imamura bị truy tố như một tội phạm chiến tranh. Trong thời gian Imamura là tư lệnh Quân Đoàn 8, một số sĩ quan, binh sĩ Hải Quân Nhật đã nhốt tù binh Úc vào lồng sắt rồi dìm xuống biển khiến tù binh chết đuối (Pig Basket Atrocity). Cho dù nhiều tù binh Úc và Mỹ làm chứng rằng chỉ có một số trại tù binh do hải quân Nhật và hiến binh Nhật điều hành mới đối xử tàn bạo với tù binh và cho dù hải quân Nhật, hiến binh Nhật ở Papua New Guinea không được đặt dưới sự kiểm soát trực tiếp của Imamura, Imamura cũng là người cấm hành quyết tù binh, nhưng Imamura vẫn bị truy cứu trách nhiệm vì là người chỉ huy khu vực Tây Nam Thái Bình Dương. Tháng Năm, 1947, tại tòa án quân sự tổ chức ở Úc, Imamura không đẩy lỗi cho cấp trên, đổ lỗi cho cấp dưới. Ông khẳng định: Nếu binh lính phạm tội thì đó là vì người chỉ huy không đủ năng lực kiểm soát họ! Imamura bị phạt mười năm tù vì trách nhiệm liên đới. Nhiều sĩ quan thuộc phe Đồng Minh nghiêng mình khi nhận định: Imamura là một trong số rất ít người thực sự hiểu khái niệm trách nhiệm chỉ huy. Imamura trở thành một ví dụ được nêu trong các trường võ bị, Tòa Hình Sự Quốc Tế: Chỉ huy phải chịu trách nhiệm nếu biết, hoặc lẽ ra phải biết, mà không ngăn chặn tội ác. Tuy nhiên chuyện chưa ngừng ở đó. Sau khi thi hành bản án mười năm tù tại trại giam Sugamo (Tokyo) Imamura được phóng thích năm 1954. Dẫu tự do song Imamura tự thấy, ông có trách nhiệm đối với cái chết của hàng ngàn người, hình phạt mười năm tù là quá nhẹ, do vậy, Imamura đã tự xây một căn phòng nhỏ như phòng giam tại tư gia và tự giam mình tại nơi ông gọi là “nhà tù lương tâm,” tiếp tục ăn/ngủ như tù nhân, không ra ngoài, không giao tiếp, ghi chép và sám hối. Người ta xem cách thức mà Imamura lựa chọn là một lọai thông điệp: Pháp luật có thể xóa bỏ trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự nhưng trách nhiệm đạo đức thì không. Theo một học giả Nhật: Imamura đã làm điều mà cả xã hội Nhật thời hậu chiến né tránh – nhận lỗi mà không nại lý do! Quý vị tin vào “dám nhận trách nhiệm” kiểu nào? Kiểu Imamura hay kiểu đảng CSVN? [kn]

Cảnh Chân (VNTB) Cần xử đúng luật với công an trước khi bảo vệ hình ảnh họ.   Mới đây báo chí và công an vừa có toạ đàm “đấu tranh phòng, chống thông tin xấu độc về lực lượng Công an nhân dân trên mạng xã hội”. Buổi tọa đàm này nhằm tìm cách “phản bác các quan điểm sai trái thù địch, các luận điệu xuyên tạc, bịa đặt, thông tin ảnh hưởng xấu đến uy tín của lực lượng Công an, phủ xanh thông tin tích cực trên không gian mạng”. Ngay từ khi ra thông báo về toạ đàm này, người dân Việt Nam đã có nhiều mỉa mai, cười nhạo chuyện công an vừa ăn cướp vừa la làng, là những tay tội phạm mà tỏ ra mình là nạn nhân. Bởi nếu công an tốt thì không ai dám nói xấu công an. Công an là lực lượng nắm pháp luật, nắm quyền hành. Chẳng ai dám vu khống cho công an để rước họa vào thân. ­ Một người dân bình luận: “nói thật, dân chẳng ai ngu đến nỗi tự dưng gây chuyện với Đảng và Nhà Nước, tự mang rắc rối cho mình và gia đình, thậm chí còn bị xử lý tù tội. Phần lớn những người bị xử phạt đều chỉ làm một việc rất đời thường: phản ánh những điều họ thấy, họ trải qua. Nhưng khi thực tế ấy “không lọt tai”, nó bỗng biến thành “vi phạm pháp luật”. Và quy tắc bất biến ở đất nước này: khen Đảng thì được, cấm nói xấu và đặc biệt nếu nói sự thật sẽ là phạm tội. Luôn tự hào là đất nước “dân chủ – văn mình”, nhưng bịt hết tiếng nói của dân thế này thì hoá ra văn minh hay dân chủ chỉ là khẩu hiệu nằm trên tờ giấy mà thôi”.  Buổi tọa đàm này được dàn xếp rất khéo léo. Mở đầu bằng việc nói tới câu chuyện giả dạng công an để lừa đảo người dân. Sau đó lồng ghép chuyện các “thế lực thù địch, phản động lợi dụng để phát tán quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc, bịa đặt, gây nhiễu loạn dư luận, tấn công trực diện vào uy tín lực lượng Công an nhân dân đã xuất hiện với mức độ ngày càng tinh vi, phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến niềm tin của nhân dân và công tác bảo vệ an ninh trật tự”. Có thể thấy đây là cách đánh tráo khái niệm lộ liễu, đưa chuyện lừa đảo (mà công an không xử lý được) sang chuyện thế lực thù địch xuyên tạc. Nhưng lại không làm rõ khái niệm thế lực thù địch là ai, làm gì. Vì hiện nay chỉ cần người dân nói lên sự thật, hoặc đăng một video công an ăn hối lộ thì cũng bị quy chụp là “thế lực thù địch”, ‘phản động”… Thật ra, buổi toạ đàm này chủ yếu lấy các câu chuyện hình sự ra để hăm dọa dân là chính. Ví dụ họ lặp đi lặp lại rằng “hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, bịa đặt, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân đã được pháp luật Việt Nam quy định tương đối đầy đủ, với nhiều cơ chế xử lý khác nhau”. Nhưng sự thật tại Việt Nam lại do nhà cầm quyền quyết định. Dân có quay được video cảnh sát giao thông nhận tiền hối lộ thì cũng chỉ nói là “vật giống tiền”, chờ xác minh. Mà công an lại là lực lượng xác minh. Rồi cuối cùng, người quay video bị phạt vì vu khống. Khi người dân tố cáo sai phạm của công an, thì toàn bộ công cụ xác minh, thu thập chứng cứ lại nằm trong tay chính cơ quan bị tố cáo. Người dân không có quyền tiếp cận hồ sơ nội bộ, dữ liệu giám sát, hay tài liệu điều tra. Dân chỉ có thể phản ánh những gì họ thấy, nghe và chịu đựng. Rồi cuối cùng, từ nạn nhân, người tố cáo lại trở thành phạm nhân. Thế thì dân không sai, nhưng quy trình sai, cơ chế sai, nhà chức trách sai. Chỉ cần sửa lại cơ chế, xử lý nghiêm, đúng luật với các hành vi nhũng nhiễu, lạm quyền, sai phạm của công an là tự khắc người dân sẽ tin tưởng, còn cứ buông lỏng, ưu ái lực lượng kiêu binh này thì dù mâu thuẫn giữa dân và công an sẽ càng ngày càng lớn. Dù có truy phạt dân cỡ nào cũng không xử lý được căn cơ vấn đề./.    

Nguyên Phong Bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 15 của TBT Tô Lâm được trình bày như một văn bản tổ chức – quản trị thuần túy. Nhưng chính sự “thuần túy kỹ thuật” ấy lại đặt ra một câu hỏi hiến định căn bản: quyền lực quốc gia đang được vận hành theo hiến pháp, hay bên ngoài hiến pháp? Theo Hiến pháp Việt Nam hiện hành, Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội; pháp luật là chuẩn mực tối thượng điều chỉnh mọi hoạt động công quyền. Tuy nhiên, trong toàn bộ bài phát biểu, quyền lực thực chất lại được mô tả như một chu trình khép kín nội bộ của Đảng, nơi các quyết định then chốt về nhân sự, đường lối và tổ chức đất nước được hình thành, thống nhất và hoàn tất trước khi bất kỳ thiết chế hiến định nào tham gia. Việc nhấn mạnh “lấy ý kiến Nhân dân” với hàng triệu lượt góp ý không thể che lấp một thực tế hiến định: ý kiến không đồng nghĩa với quyền quyết định.   Không có cơ chế để Nhân dân lựa chọn, thay thế hay phủ quyết lãnh đạo; không có không gian bảo đảm cho phản biện chính trị hợp pháp; cũng không có thiết chế độc lập để giám sát quyền lực. Trong bối cảnh đó, Nhân dân chỉ được thừa nhận như nguồn chính danh đạo đức, chứ chưa phải là chủ thể quyền lực theo đúng tinh thần hiến pháp hiện đại. Đáng chú ý hơn, việc hợp nhất các văn kiện về xây dựng Đảng, phát triển kinh tế – xã hội và quản trị quốc gia thành một Báo cáo chính trị duy nhất phản ánh sự đồng nhất hóa Đảng với Nhà nước. Điều này làm mờ ranh giới hiến định giữa quyền lãnh đạo chính trị và quyền quản trị công quyền, khiến pháp luật có nguy cơ bị hạ thấp thành công cụ thực thi quyết định chính trị, thay vì là giới hạn đối với quyền lực. Từ góc nhìn phản biện công dân, vấn đề không nằm ở cá nhân hay nhiệm kỳ, mà ở khoảng trống hiến pháp kéo dài: khi quyền lực tối cao không được kiểm soát bằng cạnh tranh chính trị, tam quyền phân lập và tư pháp độc lập. Một hệ thống có thể ổn định trong ngắn hạn nhờ kỷ luật nội bộ, nhưng về dài hạn, sự thiếu vắng cơ chế hiến định kiểm soát quyền lực sẽ làm suy yếu chính tính chính danh mà nó muốn bảo vệ. Một quốc gia chỉ thực sự vững mạnh khi quyền lực được giới hạn bởi hiến pháp, chứ không phải chỉ được sắp xếp gọn gàng trong nội bộ quyền lực. Đây chính là câu hỏi mà bài phát biểu, dù không trực tiếp đặt ra, đã vô tình làm nổi bật./.  

FB LS Phạm Ngọc Hưng 25/11/2025 Mấy ngày nay, tôi nhận được quá nhiều tin nhắn, cuộc gọi của bà con vùng lũ, thấy cảnh nhà cửa tan hoang, hoa màu trôi sạch mà lòng đau như cắt. Ai cũng hỏi: “Làm sao đòi bồi thường từ chủ đập đây?” Tôi hiểu, lúc này mọi người đang kiệt sức vì dọn dẹp, tái thiết cuộc sống. Nhưng tôi xin mọi người, hãy gác lại một chút, bắt tay ngay vào việc quan trọng nhất: LẬP HỒ SƠ KHỞI KIỆN! Đây không chỉ là chuyện tiền bạc, mà là chuyện công bằng, trách nhiệm! Nếu chúng ta im lặng, họ sẽ nghĩ đó là ‘thiên tai’ mà thôi. BÀ CON CẦN LÀM NGAY: Nói thật, ra Toà, lời nói suông không được, mà phải là CHỨNG CỨ SẮT THÉP! 1. NHANH TAY CHỤP ẢNH & QUAY PHIM KHÔNG SÓT MỘT GÓC! • Chụp toàn cảnh nhà ngập, vật nuôi chết, hoa màu úng thối… Đừng chỉ chụp chung chung, phải có những tấm cận cảnh thiệt hại! Càng chi tiết càng tốt! (Nhớ lưu vào điện thoại, máy tính, USB cẩn thận). 2. KÊ KHAI VÀ XÁC NHẬN MỨC THIỆT HẠI! • Lập danh sách chi tiết (ví dụ: 100 con gà, 5 tạ lúa giống, 1 chiếc xe máy bị hư hỏng…). • QUAN TRỌNG: Phải yêu cầu chính quyền XÃ/PHƯỜNG xuống tận nơi lập BIÊN BẢN XÁC NHẬN THIỆT HẠI cho từng hộ gia đình. Biên bản này là VÀNG! 3. LƯU TRỮ GIẤY TỜ CÁ NHÂN & TÀI SẢN! • Giấy tờ đất đai, đăng ký xe, hóa đơn mua bán vật tư, vật nuôi… Tất cả đều chứng minh tài sản đó là của bạn và có giá trị! KÊU GỌI HỖ TRỢ: CHÍNH QUYỀN VÀ CỘNG ĐỒNG Bà con đang cần sự giúp đỡ vô cùng: • Hỗ trợ LẬP BIÊN BẢN: Xin Chính quyền hỗ trợ lực lượng, lập biên bản xác nhận thiệt hại nhanh, chính xác cho bà con. Đó là trách nhiệm và là sự đồng hành pháp lý đầu tiên! Làm việc với các tổ chức , hội về bảo vệ môi trường để hỗ trợ chuyển môn, đánh giá khoa học về việc xả lũ. • Kết nối PHÁP LÝ: Xin hãy kết nối với Trung tâm Trợ giúp pháp lý hoặc các Đoàn Luật sư tình nguyện để bà con nghèo được tư vấn MIỄN PHÍ về thủ tục khởi kiện, cách viết đơn! Bà con ơi, đừng lo lắng quá! Khi có đầy đủ chứng cứ, chúng ta sẽ có cơ sở pháp lý để chiến đấu! Hãy cùng nhau liên kết, giúp đỡ nhau thu thập chứng cứ. *** Có bạn đề nghị cung cấp mẫu kê khai thiệt hại do lũ. Tôi xin phép đưa bản dự thảo, các bạn tham khảo. Khi tiến hành kê khai cần tham vấn luật sư hoặc các chuyên viên trợ giúp pháp lý. Quan trọng là phải được UBND Phường, xã xác nhận,ký tên, đóng dấu vào mới đủ điều kiện làm chứng cứ khởi kiện. MẪU KÊ KHAI THIỆT HẠI DO XẢ LŨ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc ĐƠN KÊ KHAI THIỆT HẠI DO XẢ LŨ (Kèm đề nghị xác nhận của chính quyền địa phương) Kính gửi: • UBND xã/phường: …………………………………………………….. • Thôn/Tổ dân phố: ………………………………………………………….. 1. Thông tin người kê khai • Họ và tên: ……………………………………………………………………….. • Năm sinh: …………………………………. • CMND/CCCD số: ………………………………….. cấp ngày …………….. tại …………….. • Địa chỉ cư trú: …………………………………………………………………. • Số điện thoại: ………………………………………………………………….. 2. Thời điểm xảy ra thiệt hại       • Thời gian xảy ra xả lũ: từ ……. giờ ……. ngày ……. tháng ……. năm ……. • Địa điểm chịu ảnh hưởng: ………………………………………………………. • Ghi nhận tình trạng lũ: (mực nước dâng, tốc độ dòng chảy, cảnh báo hay không): ………………………………………………………………………………………………. 3. Nội dung thiệt hại thực tế A. Thiệt hại về người (nếu có): • Số người bị thương/tử vong: ……………………………………………. • Diễn biến và chi phí khắc phục (viện phí, mai táng phí…): ………………………………………………………………………………………. B. Thiệt hại về tài sản: (liệt kê chi tiết, có ảnh kèm theo) STT Tài sản bị thiệt hại Số lượng Giá trị trước lũ (đồng) Mức độ thiệt hại (%) Giá trị thiệt hại ước tính 1 2 3 C. Thiệt hại về sản xuất, nông nghiệp:       • Diện tích đất canh tác bị ảnh hưởng: …………………………… • Sản lượng mất mát: ………………………………………………. • Giá trị thiệt hại ước tính: ……………………………………… D. Thiệt hại khác: ……………………………………………………………… ……………………………………………………………… 4. Chứng cứ kèm theo • Hình ảnh, video hiện trường: …………………………………. • Biên nhận sửa chữa, hóa đơn thuốc, vật tư: ………………… • Xác nhận từ người làm chứng (nếu có): ………………………. 5. Đề nghị Tôi đề nghị UBND xã/phường và Trưởng thôn/TDP kiểm tra hiện trường, xác nhận thiệt hại nêu trên để tôi sử dụng làm chứng cứ yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết bồi thường theo pháp luật. Tôi cam đoan thông tin là đúng sự thật và chịu trách nhiệm trước pháp luật. …, ngày …. tháng …. năm 20…       Người kê khai (Ký và ghi rõ họ tên) …………………………………….. ⸻ PHẦN XÁC NHẬN CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG UBND xã/phường: ………………………………………………. Thôn/Tổ dân phố: ………………………………………………….. Xác nhận đã kiểm tra và ghi nhận: • Thiệt hại là có thật, xảy ra vào thời điểm: ………………….. • Mức độ thiệt hại: ………………………………………………………… • Các nội dung kê khai phù hợp với tình hình thực tế. …, ngày …. tháng …. năm 20… TRƯỞNG THÔN/TDP (ký, ghi rõ họ tên) UBND XÃ/PHƯỜNG (Chủ tịch hoặc người được ủy quyền ký, đóng dấu)

Võ Xuân Sơn Tôi đọc được mấy dòng thông tin trên mạng: “Trưa nay 19-11, Thủy điện Sông Ba Hạ nâng mức xả lũ lên gần 13.000 m3/giây - mức xả lũ cao nhất trong 10 năm qua, đến tối 19-11, mức xả lên đến 15.600m³/s. Các thủy điện nằm trên trong hệ thống thủy điện bậc thang của sông Ba như Đắk Krong xả lũ trên 7.000 m3/giây. Khi Thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ ở lưu lượng hơn 15.000 m3/giây thì trên 80% khu dân cư dọc hạ lưu sông Ba sẽ bị ngập nặng. Trong khi đó, dự báo tối nay lưu lượng lũ về hồ thủy điện Sông Ba Hạ có thể lên đến mức 20.400 m3/giây. Mỗi giây, khu vực hạ du sông Ba đang gánh gần 10.200 m3 nước xả ra từ các hồ thủy điện. Trong khi mưa vẫn đang rất lớn, còn kéo dài vài ngày nữa”. Nếu không xả lũ thì sao? Khả năng vỡ đập sẽ rất cao. Nếu vỡ đập thì sao? Thì lũ còn dữ dội hơn nữa. Lúc đó, chẳng ai còn có thể đo được tốc độ lũ. Lúc đó, thảm họa sẽ còn dữ dội hơn nữa. Để ngăn chặn thảm họa do vỡ đập xảy ra, người ta phải xả lũ, trong khi ở hạ lưu, nước đã ngập đến mái nhà của dân. Trong khi người dân giữa đêm ngồi trên nóc nhà kêu cứu, mà nước cứ lên. Không biết đêm qua, có bao nhiêu người không còn mái nhà để bám víu, để bảo toàn mạng sống? Người dân ở hạ lưu sông Ba bây giờ, chỉ có thể lựa chọn giữa thảm họa này và thảm họa khác. Tại sao người dân lại rơi vào cảnh chỉ có thể lựa chọn giữa thảm họa này với thảm họa khác? Những thảm họa đang xảy ra đã được cảnh báo chưa? Ngày nào, nhiều nhà khoa học, nhiều nhà bảo vệ môi trường đã lên tiếng, lên tiếng gay gắt. Nhưng những tiếng nói ấy đã bị dập tắt. Những gì xảy ra hôm nay đã từng được cảnh báo. Và nó vẫn xảy ra, như là định mệnh./.  

Dân Trần  Theo phản ánh được báo chí đảng CSVN đăng tải, trong buổi tiếp công dân ngày 17/10, bà Phan Thị Hải Yến, Phó Trưởng phòng Kinh tế – Hạ tầng và Đô thị phường Yên Hòa (Hà Nội), đã quát tháo, chửi mắng người dân là “bố láo, bố toét”, thậm chí lao tới giật điện thoại, ra lệnh cho cấp dưới “vứt đi”. Toàn bộ hành vi ấy được ghi lại. Dân có bằng chứng, phường xác nhận có việc “thái độ không chuẩn mực”. Và kết quả: Kiểm điểm rút kinh nghiệm. Câu chuyện này phơi bày nhiều vấn đề. Thứ nhất, câu “bố láo, bố toét” không chỉ là một phút nóng nảy, nó phản ánh một căn bệnh kinh niên của bộ máy công quyền là coi thường dân. Dù rằng khẩu hiệu “cán bộ là đầy tớ của nhân dân” được treo đầy khắp các cơ quan hành chính công. Nhưng trong mắt cán bộ cộng sản, dân không phải là chủ, mà là con cái phải phục vụ quan chức. Nhiều trường hợp, khi người dân đi khiếu nại, tìm lại công lý, mà vẫn phải van xin, năn nỉ, cầu khẩn, thậm chí sợ hãi trước người có “quyền tiếp dân”. Để rồi bị chính những người đó chửi bới, sỉ vả ngay giữa trụ sở cơ quan hành chính, dù rằng tiền lương của họ từ thuế của dân mà ra, ngay cả trụ sở, hay bút mực giấy tờ mà họ dùng cũng từ thuế của dân mà ra… Có thể nói, những cán bộ như bà Yến không chỉ xúc phạm một người dân cụ thể, mà xúc phạm cả khái niệm “cán bộ là đầy tớ của nhân dân”, “xây dựng chính quyền gần dân” mà đảng cầm quyền vẫn ra rả rao giảng suốt bao năm. Thứ hai, vấn đề kiểm điểm thực ra chỉ là một thủ tục hành chính để mọi thứ lại trở về trật tự cũ: cán bộ vẫn ngồi ghế, dân vẫn ngửa cổ chịu đựng. Lãnh đạo phường Yên Hòa đã xác nhận có vụ việc, và nhanh nhảu thông báo luôn là yêu cầu “kiểm điểm”. Tức là đã giải quyết rồi và vậy là xong, viết vài dòng “xin rút kinh nghiệm sâu sắc”, đọc trong cuộc họp nội bộ, rồi… thôi. Không ai bị cách chức, không ai phải ra khỏi bộ máy. Không ai chịu trách nhiệm thật sự. Chuyện kiểm điểm này dân nghe riết cũng thấy nhàm: từ vụ công an đánh dân, giáo viên bạo hành học sinh, đến cán bộ nhận phong bì,… tất cả rồi cũng “kiểm điểm”, rồi hết chuyện. Cần hiểu rằng, hành vi xúc phạm dân, trong khi thi hành công vụ thì không thể. Một người nắm quyền lực hành chính, được trả lương từ tiền thuế của dân, mà lại có thể vung lời chửi rủa dân “bố láo, bố toét” ngay tại trụ sở nhà nước, thì không chỉ là sai sót đạo đức, mà là sự suy đồi của cả cơ chế quản lý con người. Đó không còn là “hành vi thiếu chuẩn mực”, mà là lạm quyền, xúc phạm danh dự công dân, vi phạm quy tắc ứng xử của cán bộ công chức, thậm chí đủ yếu tố để xem xét kỷ luật buộc thôi việc. Thử hỏi, nếu người dân kia – bà T., buông ra lời chửi tương tự, hay có hành vi giằng co lại, liệu có bị chụp mũ tội “hành hung, xúc phạm cán bộ” không? Cán bộ chửi dân thì kiểm điểm, dân chửi cán bộ thì lên phường nộp phạt, thậm chí là tra tay vào còng số tám. Sự bất bình đẳng ấy chính là điều khiến người dân mất niềm tin trầm trọng vào cái gọi là “chính quyền gần dân”. Chuyện ở phường Yên Hòa này không phải trường hợp cá biệt. Từ Bắc chí Nam, bao nhiêu năm nay không thiếu những vụ “tiếp dân” bị biến thành “hành dân”. Nên người dân mới có câu mỉa mai rằng cơ quan hành chính chủ yếu hành là chính. Có chỗ thì cán bộ bắt dân ký biên bản trống, có cán bộ còn xé đơn ngay trước mặt người khiếu nại, có nơi dựng rào, khóa cổng “phòng tiếp công dân” để khỏi… tiếp ai hết. Một công dân bị hành hạ, xúc phạm, coi thường như vậy thì đất nước khó lòng mơ chuyện “vươn mình”. __________________ Tham khảo: https://phunuvietnam.vn/kiem-diem-trach-nhiem-can-bo-phuong-yen-hoa-thieu-chuan-muc-khi-tiep-cong-dan-20251027225904628.htm (VNTB)  

Cảnh Chân (VNTB)  Hồi cuối tháng 9, Tô Lâm tuyên bố tội phạm đã điều hành, khống chế và cơ cấu cả Trung ương, cơ cấu cả quy hoạch, quan chức không thể cựa được, “nếu không gỡ được thì chết hết”. Phát biểu này diễn ra trong cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, cũng đang trong giai đoạn nước rút của các phe tranh ghế trước thềm đại hội 14. Có thể hiểu rằng Tô Lâm muốn đánh vào “sân sau” của các quan chức trung ương để thanh trừng các phe phái đối thủ, dọn đường cho phe của Tô Lâm kiểm soát toàn bộ hệ thống chính trị Việt Nam. Tô Lâm cho biết “Trung ương Đảng bị tội phạm điều hành, khống chế, cơ cấu”; tức là trước nay chỉ có bầu cử giả, CSVN không có tính chính danh, không phải của dân do dân vì dân, mà chỉ là “chế độ tội phạm trị”. Tuy nhiên, khi đã thừa nhận Trung ương Đảng bị tội phạm điều hành, khống chế, tức là nói các quan chức lãnh đạo cấp cao nhất của CSVN là “nạn nhân”. Khác nào vừa ăn cướp vừa la làng, tội phạm lại nghĩ mình là nạn nhân. Bởi chính những người này mới là kẻ tạo ra tham nhũng, cầm trịch bộ máy chính trị, nắm quyền điều hành đất nước và ngồi trên pháp luật. Nên nhớ, trong hàng ngũ Trung ương Đảng đều là những sếp lớn cấp bí thư, chủ tịch tỉnh, là bộ trưởng, thứ trưởng, trưởng ban, hoặc đại biểu quốc hội… Tất cả đều “thấm nhuần đạo đức cách mạng”, “cao cấp lý luận chính trị”, là “tấm gương mẫu mực”… Ở cái tầm đó mà còn bị thao túng, khống chế thì nên giải tán đảng cộng sản cho rồi. Bởi họ đã không còn điều hành nổi chính mình, chứ đừng nói đến lãnh đạo đất nước. Nếu những con người “mẫu mực” đó mà vẫn bị tội phạm điều khiển, thì còn ai tin vào cái gọi là “đạo đức cách mạng” nữa? Đến mức này, mọi lời tuyên truyền về “đảng lãnh đạo toàn diện”, “chính quyền của dân, do dân, vì dân” đều trở thành trò hề. Hơn nữa, pháp luật, công an, tòa án ở đâu mà không bảo vệ được những quan chức cấp cao như vậy? Lãnh đạo mà còn bị tội phạm khống chế thì dân thường sẽ như thế nào? Tô Lâm từng đứng đầu Bộ Công an, cơ quan nắm toàn bộ hệ thống tình báo, điều tra, và bảo vệ chính trị nội bộ. Nếu đúng như ông nói, rằng tội phạm “điều hành, cơ cấu Trung ương”, thì tức là ngành công an đã hoàn toàn thất bại trong nhiệm vụ bảo vệ thể chế. Không chỉ vậy, đây cũng là một lời thú nhận chưa từng có tiền lệ, coi như phủ nhận tính chính danh của đảng CSVN. Bởi người đứng đầu đảng công khai thừa nhận rằng bộ máy trung ương, nơi tập trung quyền lực tuyệt đối, đã bị tội phạm thao túng. Hoặc nói dễ hiểu, các Uỷ viên Trung ương Đảng là con tin trong tay tội phạm. Nếu tội phạm nhiễu nhương, quyền lực tới mức có thể khống chế, điều hành được Trung ương Đảng thì khác nào đất nước này nằm trong tay tội phạm? Tô Lâm nói tội phạm “cơ cấu” cả Trung ương, nghĩa là tội phạm đã “sắp xếp” được bộ máy chính trị, chia ghế cho quan chức. Tức là thừa nhận rằng bấy lâu nay đất nước này chỉ bầu cử giả vì tất cả đều bị tội phạm chỉ định ghế cho quan chức. Câu nói “nếu không gỡ được thì chết hết”. Nghĩa là tới nay quan chức Trung ương Đảng vẫn là con tin, vẫn chưa gỡ được sự khống chế của tội phạm. Mà chưa biết khi nào mới gỡ được, dù rằng lúc nào cũng “rất quyết tâm”, “quyết liệt”. Thậm chí, câu hỏi đặt ra là Tô Lâm, người đứng đầu CSVN có phải tội phạm không? Bởi họ Tô là người có quyền lực cao nhất, mà nói Trung ương Đảng bị tội phạm khống chế, thì chỉ có cấp cao nhất như Tô Lâm mới khống chế được thôi. Hay các đối thủ của Tô Lâm như Phạm Minh Chính, Phan Văn Giang khống chế Trung ương Đảng? Hay là cộng sản  Trung Quốc khống chế Trung ương Đảng CSVN? Nếu không nói rõ thì không thể gỡ được. “Nếu không gỡ được thì chết hết” không chỉ là nỗi sợ của giới cầm quyền, mà còn là lời tiên đoán cho sự sụp đổ không thể tránh khỏi của “chế độc tài tội phạm trị”./.

Quốc Khải Theo dõi phiên xử Trịnh Bá Phương tại Đà Nẵng ngày 27/9/2025, cái tên thẩm phán Đinh Tấn Long sẽ mãi gắn liền với hai chữ cay đắng: “Quan tòa đểu”.   Dù được quảng bá là “công khai”, phiên tòa lại khép kín trước sự chứng kiến của công luận. Đại diện các Đại sứ quán Đức, Anh và Liên minh châu Âu – những người đã có công hàm chính thức – vẫn bị từ chối tham dự. Gia đình bị cáo cũng bị ngăn cản. Công khai ở đây chỉ là một lớp sơn mỏng che giấu bản án bỏ túi.   Ngay trong phiên xử, thẩm phán Đinh Tấn Long đã liên tục ngắt lời luật sư, thậm chí đe dọa chấm dứt quyền bào chữa nếu ông cho rằng “quá dài dòng”. Quyền tự bào chữa của bị cáo Trịnh Bá Phương cũng bị tước đoạt trắng trợn. Khi Phương cố gắng cất tiếng nói lời sau cùng, công an đã bịt miệng ngay tại tòa, và Đinh Tấn Long không những không ngăn chặn, mà còn làm ngơ, biến tòa án thành một vở tuồng bạo lực.   Điều lạ lùng và cũng đau xót nhất là, trong khi Viện Kiểm sát chỉ đề nghị mức án 9–10 năm tù, thì chính thẩm phán Đinh Tấn Long lại nâng lên thành 11 năm. Một người cầm cân nảy mực, lẽ ra phải xem xét kỹ lưỡng từng bằng chứng, lại đi xa hơn cả bên buộc tội. Sự “cứng rắn” đó không xuất phát từ pháp luật, mà chỉ có thể hiểu như một sự phô diễn quyền lực của kẻ sẵn sàng chà đạp công lý để làm vừa lòng hệ thống.   Phiên tòa xoay quanh vài tờ biểu ngữ thu được trong phòng giam. Thế nhưng, video khám xét – chứng cứ then chốt để xác định sự thật – lại không hề được công bố. Hai cơ quan giám định độc lập từ chối kết luận vì thiếu tài liệu so sánh. Nghĩa là, chính cơ quan chuyên môn cũng không dám xác nhận Phương là tác giả của những biểu ngữ ấy. Thế nhưng, Đinh Tấn Long vẫn tuyên án, như thể sự thật chẳng còn giá trị.   Có thể nói, ở phiên xử này, Đinh Tấn Long không phải là thẩm phán mà là kẻ bảo kê cho công an, là người hợp thức hóa bản án có sẵn. Ông ta đã biến chiếc ghế thẩm phán, đáng lý ra là biểu tượng của công lý, thành công cụ đàn áp. Cái ghế ấy không còn giữ được cán cân pháp luật, mà chỉ để dập tắt tiếng nói của người dân.   Khi còn những “quan tòa đểu” như Đinh Tấn Long, công lý vẫn sẽ bị giẫm nát dưới gót giày quyền lực. Và bản án nặng nề nhất, rốt cuộc, không phải dành cho Trịnh Bá Phương, mà chính là dành cho những kẻ nhân danh pháp luật để phản bội công lý./.    

Dân Trần  Những hành động này đều xuất phát từ tư duy quản lý lỗi thời, coi học sinh là đối tượng để “uốn nắn” bằng hình phạt công khai, thay vì khuyến khích và tôn trọng. Tương tự dạng đấu tố kiểu cũ, phi nhân, phản giáo dục, phản khoa học. Sáng ngày 5/9, trường Tiểu học Thái Thịnh (Đống Đa, Hà Nội) công khai danh sách học sinh nghèo lên màn hình lớn trước mặt hàng trăm học sinh, phụ huynh, khách mời… Kèm theo chú thích đầy đủ họ tên, lớp, chi tiết về hoàn cảnh gia đình, thậm chí ghi rõ chi tiết bệnh tình của học sinh, người nhà. Có lẽ các em học sinh trong danh sách sẽ bị ám ảnh cả đời khi bị bêu tên như vậy. Bởi trẻ em, đặc biệt là học sinh tiểu học, đang trong giai đoạn hình thành nhân cách. Ở lứa tuổi này, các em rất nhạy cảm với ánh nhìn của bạn bè và những đánh giá xung quanh. Một lời trêu chọc, một ánh mắt thương hại cũng có thể để lại vết thương tâm lý khó lành. Khi hoàn cảnh khó khăn và bệnh tình của gia đình bị công khai trước toàn trường, những đứa trẻ ấy không chỉ cảm thấy xấu hổ mà còn dễ bị bạn bè xa lánh, trêu ghẹo. Nhiều em có thể tự ti, mặc cảm, thậm chí sợ hãi khi đến trường. Nếu kéo dài suốt 12 năm học phổ thông thì sẽ hình thành tâm lý thù địch với xã hội, dễ rơi vào các hành vi tiêu cực khi trưởng thành. Về mặt xã hội, những hành vi như vậy nuôi dưỡng một văn hóa kỳ thị, chia rẽ học sinh thành “giàu” và “nghèo”, “tốt” và “xấu”. Thay vì đoàn kết, các em có thể hình thành tâm lý coi thường hoặc xa lánh những bạn có hoàn cảnh khó khăn. Đây là điều hoàn toàn trái ngược với mục tiêu giáo dục về sự yêu thương và tôn trọng. Đáng lẽ, trường học phải là nơi che chở, bảo vệ sự tự tin và nhân phẩm của trẻ, thì chính nhà trường lại vô tình trở thành nơi gieo rắc nỗi đau cho những mầm non của đất nước. Điều khiến dư luận phẫn nộ hơn nữa là sau hành vi phản giáo dục này, nhà trường chỉ đăng hai câu xin lỗi ngắn trên trang Facebook: Kính gửi: Quý phụ huynh, học sinh! Trong Lễ Khai giảng năm học 2025 – 2026 vừa qua, Trường Tiểu học Thái Thịnh đã có sơ suất lớn khi trình chiếu công khai danh sách học sinh có hoàn cảnh khó khăn lên màn hình trước toàn thể học sinh, phụ huynh và khách mời tham dự. Nhà trường nhận thức sâu sắc rằng đây là một sai sót rất đáng tiếc và cũng là bài học đắt giá để nhà trường hoàn thiện hơn trong công tác tổ chức và giáo dục. Trân trọng xin lỗi và cảm ơn! Hai câu xin lỗi theo kiểu chiếu lệ khô khan, đổ lỗi cho trình chiếu rồi xin rút kinh nghiệm mà không truy cứu trách nhiệm và đưa ra giải pháp xử lý gì cả! Nên nhớ, không thể đổ lỗi cho cá nhân “người trình chiếu”, bởi để một thông tin nhạy cảm như vậy xuất hiện trên màn hình trước toàn trường, nó đã phải trải qua nhiều bước kiểm duyệt: từ người soạn thảo văn bản, người duyệt nội dung, ban giám hiệu, hiệu trưởng. Chẳng lẽ cả một tập thể giáo viên, cán bộ quản lý không ai nhận ra tính chất phản giáo dục của hành vi này? Mà thật ra đây là chuyện thường trong nền giáo dục cộng sản ở Việt Nam mấy chục năm nay, nên giáo viên họ cũng chẳng biết đó là sai. Từ lâu, trong môi trường giáo dục Việt Nam, việc bêu rếu học sinh trước tập thể đã trở thành “thói quen”. Trường nào cũng thường xuyên đọc tên học sinh vi phạm nội quy trong lễ chào cờ, bắt các em đứng lên trước toàn trường như một hình thức “đấu tố” để bêu gương xấu. Có khi, học sinh bị ép viết bản kiểm điểm và đọc to trước lớp, khiến các em bị bạn bè coi thường, xa lánh. Còn học sinh nghèo thì thường bị “điểm danh” khi nhận quà hỗ trợ, thay vì được trao một cách kín đáo, tế nhị. Những hành động này đều xuất phát từ tư duy quản lý lỗi thời, coi học sinh là đối tượng để “uốn nắn” bằng hình phạt công khai, thay vì khuyến khích và tôn trọng. Tương tự dạng đấu tố kiểu cũ, phi nhân, phản giáo dục, phản khoa học. Trong khi các nền giáo dục tiên tiến luôn đề cao quyền cá nhân và sự riêng tư của trẻ, thì ở ta, nhiều giáo viên, cán bộ quản lý vẫn vô tư xâm phạm quyền đó, coi đây là “biện pháp giáo dục”. Đây không chỉ là vấn đề nhận thức của cá nhân, mà là căn bệnh hệ thống, bắt nguồn từ cách đào tạo giáo viên, cơ chế thi đua và tư duy quản lý hành chính hóa trường học. Ngoài ra, hành động đùn đẩy trách nhiệm cũng cho thấy tư duy quản lý vô cảm. Trong giáo dục, trách nhiệm không chỉ dừng ở mức “xin lỗi”, mà phải có hình thức kỷ luật rõ ràng, thậm chí xử lý theo pháp luật nếu vi phạm nghiêm trọng quyền trẻ em. Nếu vụ việc này chìm xuồng, đó sẽ là tiền lệ nguy hiểm, khiến những sai lầm tương tự tiếp tục tái diễn. Căn cứ theo quy định pháp luật Việt Nam, việc công khai danh sách học sinh có hoàn cảnh khó khăn là vi phạm quyền bí mật đời tư, quyền được bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em. Cụ thể: – Điều 21 Hiến pháp 2013: mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. – Điều 6, Điều 33 Luật Trẻ em 2016: nghiêm cấm tiết lộ hoặc công khai thông tin đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em (bao gồm tình trạng kinh tế, hoàn cảnh gia đình) nếu chưa có sự đồng ý của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên và cha/mẹ hoặc người giám hộ. – Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015: việc thu thập, công bố thông tin cá nhân phải được người đó đồng ý. Với trẻ em, đương nhiên phải có sự đồng ý của cha mẹ/người giám hộ. – Nghị định 130/2021/NĐ-CP về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội cũng có chế tài đối với hành vi tiết lộ, sử dụng thông tin của trẻ em sai mục đích.